Essays · Contemporary Art
Carsten Höller. Test Site.
Cơ thể biết trước khi đầu hiểu.
The body knows before the mind does.
Tate Modern · Tate Modern
Năm cái ống trong một nhà máy điện cũ
Từ ngày 10 tháng 10 năm 2006 đến ngày 15 tháng 4 năm 2007, Turbine Hall của Tate Modern có năm đường trượt. Chúng là những cái ống xoắn ốc, bắt đầu từ các tầng trên của toà nhà và chạy xuống tận sàn sảnh. Ai cũng có thể vào trượt, không mất tiền.
Tác phẩm tên Test Site, bãi thử. Carsten Höller, nghệ sĩ sinh năm 1961, làm nó cho chương trình The Unilever Series, loạt tác phẩm đặt hàng hằng năm cho sảnh lớn của Tate.
Từ trên các ban công, người ta thấy những cái ống uốn quanh không gian như những sợi dây khổng lồ. Ở chân ống là cảnh quen thuộc: người lớn, trẻ con vụt ra, lảo đảo đứng dậy, cười. Tiếng hét vọng dọc sảnh bê tông.
Trước Turbine Hall, Höller đã đặt sáu đường trượt nhỏ hơn ở những nơi khác. Ông coi Test Site như một mẫu thử: nếu đường trượt dùng được trong một bảo tàng, liệu nó có thể thành một cách đi lại trong thành phố hay không.
Một nhà khoa học đổi nghề
Höller có bằng tiến sĩ sinh học trước khi làm nghệ sĩ. Dấu vết của nghề cũ còn rõ trong tác phẩm của ông. Ông hay dựng những thứ giống thí nghiệm, nhưng người làm thí nghiệm là khách, và đối tượng được thử là chính cơ thể họ.
Tate nhắc đến vài tác phẩm trước đó của ông. Flying Machine, năm 1996, cỗ máy bay dành cho khách. Upside-Down Goggles, kính lật ngược thế giới trước mắt người đeo. Frisbee House, năm 2000. Mỗi tác phẩm xê dịch nhẹ một nhận thức quen thuộc, như chiếc kính khiến trên thành dưới.
Test Site là bước lớn nhất trong chuỗi ấy. Nó không cần hướng dẫn, không cần giải thích. Một cái ống, một lối vào, một lối ra. Phần còn lại cơ thể tự làm.
Cùng một nghệ sĩ, nhiều năm sau, lại đi từ cú trượt sang giấc ngủ: Insensatus Vol. 1 Fig. 1, một bộ kem đánh răng có mùi được làm để đổi giấc mơ. Vẫn là một bài thử, lần này qua mũi và miệng.
Hoảng loạn khoan khoái
Để nói về cảm giác trên đường trượt, Höller mượn lời nhà văn Pháp Roger Caillois. Caillois viết về những trò chơi gây chóng mặt, và mô tả trạng thái ấy là một nỗi hoảng loạn khoan khoái giáng xuống một tâm trí vốn tỉnh táo.
Hai chữ đi ngược nhau. Vui và sợ. Tỉnh và mất kiểm soát. Trong vài giây trượt xuống, người ta không chọn được một trong hai. Họ ở giữa. Höller quan tâm đúng khoảng giữa đó: một trạng thái bên trong mà không ai đứng ngoài nhìn thấy được.
Một bài nghiên cứu đăng trên Tate Papers đọc Test Site qua lý thuyết trò chơi của Caillois, nhấn vào một đặc điểm: người chơi được tự do nhận hay từ chối. Không ai bị đẩy vào ống. Người đứng xếp hàng, nhìn xuống, đo lòng can đảm của mình, rồi quyết định. Quyết định ấy cũng là một phần tác phẩm.
Caillois còn nói đến một thứ chóng mặt về mặt đạo đức, gắn với ham muốn hỗn loạn mà thường ngày ta nén lại. Trong một bảo tàng, nơi người ta quen đi chậm, nói nhỏ, không chạm vào gì, một đường trượt là một sự cho phép. Được mất trật tự một chút, ở đúng chỗ, trong đúng vài giây.
Nhìn và bị nhìn
Test Site vận hành trên hai lớp. Lớp ngoài là cảnh tượng: năm đường cong lớn trong một sảnh công nghiệp, dòng người lên xuống, tiếng cười. Ai đứng trên cầu cũng xem được. Lớp trong là cảm giác của người trượt, không truyền lại được cho ai.
Bài nghiên cứu trên Tate Papers dùng những lý thuyết về nghệ thuật tương tác và về các quan hệ xã hội mà tác phẩm tạo ra để đọc Test Site. Người xếp hàng nói chuyện với nhau. Người vừa trượt xong kể cho người sắp trượt. Tác phẩm không chỉ là cái ống. Nó là những gì diễn ra giữa người với người quanh cái ống.
Điều còn lại khi năm cái ống được tháo đi là một câu hỏi đơn giản. Ta có tin cơ thể mình như một cách biết không, hay chỉ tin những gì mắt thấy và đầu giải thích được? Höller không trả lời. Ông chỉ mở một lối vào và chờ.
Five tubes in a former power station
From 10 October 2006 to 15 April 2007, the Turbine Hall at Tate Modern held five slides. They were spiralling tubes that began on the upper floors of the building and ran down to the floor of the hall. Anyone could ride them, free of charge.
The work was called Test Site. Carsten Höller, an artist born in 1961, made it for The Unilever Series, Tate's annual commission for the great hall.
From the balconies the tubes looked like giant cords wound through the space. At the bottom was a familiar scene: adults and children shooting out, staggering up, laughing. Shrieks echoed down the concrete hall.
Before the Turbine Hall, Höller had installed six smaller slides elsewhere. He treated Test Site as a prototype: if slides work inside a museum, could they become a way of moving through a city?
A scientist who changed trades
Höller earned a doctorate in biology before becoming an artist. Traces of that first discipline remain clear. He often builds things that resemble experiments, but the experimenters are the visitors, and the subject being tested is their own body.
Tate mentions several earlier works. Flying Machine, from 1996, a flying machine for visitors. Upside-Down Goggles turned the world upside down for the wearer. Frisbee House, from 2000. Each shifts an ordinary perception slightly, as the goggles turn up into down.
Test Site was the largest step in that series. It needs no instructions, no explanation. A tube, an entrance, an exit. The body does the rest.
Years later the same artist moved from the slide to sleep: Insensatus Vol. 1 Fig. 1, a set of scented toothpastes made to alter dreams. Still a test, this time through the nose and mouth.
Voluptuous panic
To describe the feeling of sliding, Höller borrowed from the French writer Roger Caillois, who wrote about games of vertigo and called that state a voluptuous panic upon an otherwise lucid mind.
The two words pull against each other. Delight and fear. Clarity and loss of control. In the seconds of the descent, you cannot pick one. You are in between. Höller is interested in exactly that middle: an inner state no one outside can see.
A study published in Tate Papers reads Test Site through Caillois's theory of games and stresses one feature: the player is free to accept or refuse. No one is pushed into a tube. People queue, look down, measure their nerve, then decide. The decision is part of the work.
Caillois also wrote of a vertigo of a moral kind, tied to a desire for disorder that we usually hold down. In a museum, where people walk slowly, speak softly and touch nothing, a slide is a permission. A little disorder, in the right place, for the right few seconds.
Watching and being watched
Test Site works on two levels. The outer one is spectacle: five great curves in an industrial hall, people going up and coming down, laughter. Anyone on the bridge can watch. The inner one is the rider's sensation, which cannot be passed on.
The Tate Papers study draws on theories of interactive art and of the social relations a work produces. People in the queue talk. Someone who has just slid tells someone about to go. The work is not only the tube. It is what happens between people around it.
What remains once the tubes are gone is a simple question. Do we trust the body as a way of knowing, or only what the eyes see and the mind can explain? Höller does not answer. He opens an entrance and waits.
Contemporary Art