Essays · Fashion as Design
Balenciaga: Shaping Fashion.
Phom dáng là điều ta thấy. Cấu trúc là điều giữ nó.
Shape is what we see. Structure is what holds it.
© Victoria and Albert Museum, London · Victoria and Albert Museum (V&A)
Một trăm năm, tám mươi năm
Triển lãm Balenciaga: Shaping Fashion mở tại V&A South Kensington ở London từ ngày 27 tháng 5 năm 2017 đến ngày 18 tháng 2 năm 2018. Thời điểm được chọn có lý do. Năm 2017 tròn một trăm năm Cristóbal Balenciaga mở nhà may đầu tiên ở San Sebastián, Tây Ban Nha, và tròn tám mươi năm ông mở nhà may nổi tiếng ở Paris.
V&A đang giữ bộ sưu tập Balenciaga lớn nhất nước Anh. Bộ sưu tập ấy bắt đầu từ những năm 1970, do nhiếp ảnh gia Cecil Beaton, một người bạn lâu năm của Balenciaga, khởi xướng.
Triển lãm bày hơn một trăm bộ trang phục và mũ, do chính Balenciaga làm, do những người từng học việc với ông làm, và do các nhà thiết kế đương đại tiếp nối cách làm của ông. Trọng tâm là những năm 1950 và 1960, được xem là giai đoạn sáng tạo nhất trong sự nghiệp của ông. Nhiều bộ từng thuộc về những khách hàng nổi tiếng như Ava Gardner, Gloria Guinness và Mona von Bismarck.
Những phom dáng mới
Balenciaga được gọi là bậc thầy của may đo cao cấp. Ông đưa ra những phom dáng mà đến nay vẫn là nền của tủ quần áo hiện đại: váy tunic, váy sack rộng như chiếc bao, váy baby doll, váy suông, váy phong bì. Những dáng này không bám sát cơ thể. Chúng tạo ra một khoảng không giữa vải và người mặc.
Trong số hiện vật có một chiếc váy dạ hội lụa taffeta màu hồng đậm làm ở Paris năm 1955, một chiếc váy dạ hội bằng vải gazar đen năm 1967, một chiếc váy dạ hội thêu từ đầu thập niên 1960, và một chiếc mũ lụa xoắn làm năm 1962 cho Eisa, nhãn hiệu của ông ở Tây Ban Nha.
Cạnh trang phục là những thứ ít khi được bày: bản phác thảo trong lưu trữ, rập giấy, ảnh chụp, mẫu vải, phim trình diễn. Một bức ảnh của Henri Cartier Bresson chụp Balenciaga đang làm việc năm 1968. Một bức của Richard Avedon chụp người mẫu Elise Daniels mặc bộ vest Balenciaga giữa những người biểu diễn đường phố ở khu Le Marais, năm 1948. Ảnh không chỉ ghi lại váy. Ảnh ghi lại cách váy chuyển động trong đời sống.
Nhìn bằng tia X
Điều làm triển lãm này khác những triển lãm thời trang quen thuộc là cách nó điều tra trang phục. V&A gọi đó là những cuộc khảo sát mang tính pháp y về cấu trúc của từng bộ đồ.
Năm 2016, nghệ sĩ Nick Veasey chụp X-quang một số trang phục của Balenciaga, trong đó có chiếc váy lụa taffeta năm 1955. Trên ảnh, lớp lụa gần như biến mất. Hiện ra là những gì bình thường bị giấu kín: đường may, lớp lót, những chỗ gia cố giúp chiếc váy giữ phom khi không có ai mặc.
Bảo tàng cũng hợp tác với London College of Fashion để dựng lại rập của một số mẫu bằng công nghệ số. Người xem vì thế không chỉ thấy chiếc váy đã hoàn thành. Họ thấy nó được cắt từ những mảnh nào, ghép lại ra sao. Tay nghề cắt may, thứ vốn nằm yên bên trong, được đưa ra ánh sáng.
Người thầy của nhiều thế hệ
Phần cuối triển lãm theo dấu ảnh hưởng của Balenciaga qua hơn ba mươi nhà thiết kế. Có những người từng làm việc cạnh ông như Hubert de Givenchy, André Courrèges, Emanuel Ungaro. Có những người thuộc các thế hệ sau: Paco Rabanne với chiếc váy ngắn dạ hội năm 1967, Oscar de la Renta, Phoebe Philo khi ở Céline, J.W. Anderson, Erdem, Molly Goddard, Nicolas Ghesquière, Demna Gvasalia.
Đặt cạnh nhau, những bộ đồ ấy cho thấy di sản của Balenciaga không nằm ở một kiểu váy cụ thể. Nó nằm ở cách nghĩ về trang phục như một vật được dựng lên trong không gian, như Christian Dior, người cùng thời với ông ở Paris, cũng nghĩ về dáng người theo cách của mình.
Tên triển lãm là Shaping Fashion, tạo hình cho thời trang. Nhưng điều người xem mang về có lẽ là một thói quen nhìn mới: đứng trước một bộ đồ và tự hỏi bên trong nó có gì.
A hundred years, eighty years
Balenciaga: Shaping Fashion ran at the V&A in South Kensington, London, from 27 May 2017 to 18 February 2018. The timing was deliberate. 2017 marked a century since Cristóbal Balenciaga opened his first fashion house in San Sebastián, Spain, and eighty years since he opened his famous house in Paris.
The V&A holds the largest Balenciaga collection in the UK. It was begun in the 1970s by the photographer Cecil Beaton, Balenciaga's longstanding friend.
The exhibition showed over a hundred garments and hats by Balenciaga, by his protégés, and by contemporary designers working in his tradition. Its focus was the 1950s and 1960s, arguably the most creative period of his career. Many pieces once belonged to clients such as Ava Gardner, Gloria Guinness and Mona von Bismarck.
New silhouettes
Balenciaga was called the master of couture. He introduced silhouettes that remain staples today: the tunic, the sack, the baby doll, the shift, the envelope dress. These shapes do not cling to the body. They create a space between cloth and wearer.
Among the objects were a cerise silk taffeta evening dress made in Paris in 1955, a black gazar evening dress of 1967, an embroidered evening dress from the early 1960s, and a spiral silk hat made in 1962 for Eisa, his Spanish label.
Beside the clothes were things rarely shown: archive sketches, paper patterns, photographs, fabric samples, catwalk film. A photograph by Henri Cartier Bresson of Balenciaga at work in 1968. One by Richard Avedon of the model Elise Daniels in a Balenciaga suit among street performers in the Marais, 1948. The pictures record not only the dress but how it moved through life.
Seeing through X-rays
What set this exhibition apart was the way it investigated clothing. The V&A described forensic studies of how each garment was built.
In 2016 the artist Nick Veasey X-rayed several Balenciaga pieces, among them the 1955 silk taffeta dress. In the images the silk almost disappears. What appears is what is usually hidden: seams, linings, the reinforcements that let a dress hold its shape with no one inside it.
The museum also worked with London College of Fashion to recreate some patterns digitally. Visitors saw not only the finished dress but the pieces it was cut from and how they came together. The craft of cutting, usually hidden inside, was brought into the light.
A teacher of generations
The final part traced Balenciaga's influence through more than thirty designers. Some had worked near him, such as Hubert de Givenchy, André Courrèges and Emanuel Ungaro. Others came later: Paco Rabanne with his evening mini dress of 1967, Oscar de la Renta, Phoebe Philo at Céline, J.W. Anderson, Erdem, Molly Goddard, Nicolas Ghesquière, Demna Gvasalia.
Side by side, these clothes showed that his legacy lies not in one type of dress but in a way of thinking about clothing as something built in space, just as Christian Dior, his contemporary in Paris, thought about the figure in his own way.
The exhibition was called Shaping Fashion. What visitors took home, perhaps, was a new habit of looking: standing before a garment and asking what is inside it.
Fashion as Design