Essays · Contemporary Art
Doris Salcedo. Untitled.
Khoảng trống bị lấp đầy vẫn là một khoảng trống.
A void filled in is still a void.
Tate · Tate
Một món đồ không còn dùng được
Untitled, năm 1998, là một tác phẩm của Doris Salcedo trong bộ sưu tập của Tate. Chất liệu được ghi đơn giản: gỗ, xi măng và kim loại. Đó là một món đồ gỗ gia đình, loại đồ ta vẫn thấy trong phòng ngủ hay phòng khách, nhưng bên trong đã bị đổ đầy xi măng.
Nhìn từ xa, nó vẫn là đồ đạc. Lại gần, người xem thấy xi măng lấp vào những chỗ lẽ ra để trống: ngăn kéo, khoang tủ, khe cửa. Không gì mở được. Không gì chứa được nữa. Món đồ đã mất chức năng của nó, và trở thành một khối nặng, câm lặng.
Salcedo, sinh năm 1958 ở Bogotá, làm loạt tác phẩm đồ gỗ đổ xi măng này trong suốt thập niên 1990. Có những chiếc tủ, những chiếc bàn, những chiếc ghế. Tất cả đều không có tên riêng. Tất cả đều mang tên Untitled.
Từ lời kể của người ở lại
Colombia trải qua nhiều thập kỷ xung đột vũ trang. Rất nhiều thường dân bị giết, bị bắt đi, hay mất tích mà không để lại dấu vết. Gia đình họ ở lại với những câu hỏi không có lời đáp, và với đồ đạc của người đã đi.
Tác phẩm của Salcedo trong những năm 1990 bắt nguồn trực tiếp từ lời kể của những nạn nhân thường dân ấy. Bà lắng nghe người ở lại. Bà không kể lại câu chuyện của họ bằng hình ảnh bạo lực. Bà chọn đồ vật trong nhà, những thứ gần gũi nhất với đời sống hằng ngày.
Một chiếc tủ từng đựng quần áo của ai đó. Một chiếc bàn từng có người ngồi ăn. Khi người ấy không còn, đồ đạc vẫn ở đó, như chờ. Salcedo lấy chính sự chờ ấy, và làm nó đông cứng lại.
Xi măng như một lời im lặng
Xi măng là vật liệu của công trường, của nền móng, của những bức tường. Nó không thuộc về bên trong một ngôi nhà. Khi nó được đổ vào lòng một chiếc tủ, hai thế giới va vào nhau: đời sống riêng tư và một thứ gì đó lạnh, cứng, không thể xoay chuyển.
Trong một số tác phẩm của loạt này, những khe hở, vết nứt trên mặt gỗ được trám kín bằng xi măng trắng. Có khi một món đồ này bị ép vào món đồ khác. Kết quả là những vật thể gợi một cảm giác vắng mặt rất nặng, gần với một đài tưởng niệm, dù không có một cái tên nào được khắc lên.
Người xem không được kể chuyện gì cả. Không có ảnh nạn nhân, không có ngày tháng, không có địa danh. Chỉ có một vật. Và chính vì không được kể, người xem phải tự đứng lại, tự hỏi: ai đã từng dùng món đồ này, và họ đang ở đâu?
Vì sao đáng nhớ
Salcedo tiếp tục đặt câu hỏi làm nghệ thuật trong thời chiến nghĩa là gì. Năm 1995 bà làm Atrabiliarios, với những chiếc giày của phụ nữ mất tích. Năm 2007 bà làm Shibboleth, một vết nứt dài chạy dọc sàn Turbine Hall của Tate Modern. Mỗi tác phẩm là một cách khác để chạm vào cùng một vết thương.
Đặt cạnh House của Rachel Whiteread, ta thấy hai cách dùng bê tông để giữ lại một ngôi nhà. Whiteread đổ bê tông vào lòng một căn nhà sắp bị phá, giữ lại hình dạng khoảng không bên trong. Salcedo đổ xi măng vào đồ đạc, lấp kín khoảng không ấy. Một bên làm lộ ra sự trống rỗng. Một bên chôn nó xuống.
Untitled không đòi người xem hiểu Colombia. Nó chỉ đặt một món đồ quen thuộc trước mặt họ, đã bị làm cho không thể dùng, và để sự quen thuộc ấy làm phần việc còn lại.
A piece of furniture that no longer works
Untitled, 1998, is a work by Doris Salcedo in the Tate collection. Its materials are listed simply: wood, cement and metal. It is a piece of domestic furniture, the kind we see in bedrooms and living rooms, but its inside has been filled with cement.
From a distance it is still furniture. Up close, the viewer sees cement packed into the places meant to be empty: drawers, compartments, the gaps of doors. Nothing opens. Nothing can be held any more. The object has lost its function and become a heavy, mute block.
Salcedo, born in Bogotá in 1958, made this series of cement filled furniture throughout the 1990s. Wardrobes, tables, chairs. None has its own name. All are called Untitled.
From the testimony of those left behind
Colombia went through decades of armed conflict. Many civilians were killed, taken, or disappeared without trace. Their families were left with questions that had no answers, and with the belongings of those who were gone.
Salcedo's work of the 1990s grew directly out of the testimony of those civilian victims. She listened to the people left behind. She did not retell their stories through images of violence. She chose household objects, the things closest to daily life.
A wardrobe that once held someone's clothes. A table where someone once sat to eat. When that person is gone, the furniture remains, as if waiting. Salcedo took that waiting and made it set hard.
Cement as silence
Cement is a material of building sites, foundations, walls. It does not belong inside a home. Poured into the body of a wardrobe, two worlds collide: private life and something cold, hard, immovable.
In some works in the series, the cracks and gaps in the wood are sealed with white cement. Sometimes one piece of furniture is pressed into another. The results are objects carrying a heavy sense of absence, close to a memorial, though no name is carved on them.
The viewer is told no story. No photographs of victims, no dates, no place names. Only an object. And precisely because nothing is told, the viewer must stop and ask: who once used this, and where are they now?
Why it stays
Salcedo has kept asking what it means to make art in a time of war. In 1995 she made Atrabiliarios, with the shoes of disappeared women. In 2007 she made Shibboleth, a long crack running through the floor of Tate Modern's Turbine Hall. Each work is another way of touching the same wound.
Beside Rachel Whiteread's House, two uses of concrete to hold on to a home appear. Whiteread cast the inside of a house due for demolition, keeping the shape of its empty space. Salcedo filled furniture with cement, sealing that space shut. One reveals the emptiness. The other buries it.
Untitled does not ask the viewer to understand Colombia. It simply places a familiar object before them, made unusable, and lets that familiarity do the rest.
Contemporary Art