Essays · Olfactory Art
Edgar Calel. Ch'ablin nu rayb'el Chua taj ab'ej.
Đá giữ ký ức. Đất giữ mùi.
Stone keeps memory. Earth keeps smell.
Installation view of "Several Eternities in a Day", 2026, Hammer Museum, showing an installation by Edgar Calel. Photo Jeff McLane · ARTnews
Một ngọn núi trong phòng đầu tiên
Mùa xuân năm 2026, Hammer Museum ở Los Angeles mở triển lãm Several Eternities in a Day: Form in the Age of Living Materials, kéo dài từ ngày 5 tháng 4 đến ngày 23 tháng 8. Triển lãm tập hợp những nghệ sĩ làm việc với vật liệu sống, những thứ thay đổi, mục đi, hay tiếp tục biến chuyển sau khi tác phẩm đã được dựng xong.
Người bước vào gặp Edgar Calel trước tiên. Ông biến phòng trưng bày đầu tiên thành một vùng núi. Những gò đất nâu được đắp gọn, có ranh giới rõ, chạy dọc chân tường và dẫn người xem đi sâu vào trong. Giữa các gò là đá tảng: đá sa thạch có vân dải và đá núi lửa nhẹ, xốp.
Trên mặt đá là lễ vật. Hoa khô. Cành bạch đàn khô. Và những vũng máu đã oxy hoá, chuyển sang màu sẫm. Theo các bài viết về triển lãm, đó là máu của chính nghệ sĩ, phần còn lại của một nghi lễ ông đã làm tại chỗ.
Tên tác phẩm viết bằng tiếng Kaqchikel: Ch'ablin nu rayb'el Chua taj ab'ej. Tạm hiểu là những vệt khát vọng của tôi trên đá. Cái tên không giải thích căn phòng. Nó chỉ nói ai đã để lại dấu vết, và dấu vết ấy nằm ở đâu.
Người Maya Kaqchikel và những hòn đá biết nhớ
Edgar Calel sinh năm 1987 ở Chi Xot, tên Kaqchikel của San Juan Comalapa, một thị trấn trên cao nguyên miền trung tây Guatemala. Ông vẫn sống ở vùng này. Gia đình ông có nhiều người làm nghệ thuật và làm nghề. Ông vẽ, dựng sắp đặt, trình diễn và làm điêu khắc, nhưng mọi hình thức đều quay về cùng một nguồn: nghi lễ và di sản văn hoá của vùng cao nguyên nơi ông lớn lên.
Trong vũ trụ quan của người Maya Kaqchikel, đá không phải vật chết. Đá có cảm giác và giữ ký ức của tổ tiên. Đặt lễ vật lên đá, vì vậy, không phải là trang trí. Đó là một cách trò chuyện với những người đã đi trước.
Trên tường phòng trưng bày, Calel vẽ một bức tranh tường bằng chất liệu thảo mộc và màu tự nhiên. Đường nét của bức tranh lặp lại hình dáng các gò đất bên dưới. Hai lớp ấy, đất thật và đất vẽ, nối dài địa hình núi ra khắp phòng. Người viết về triển lãm cho biết địa hình ấy gợi về Comalapa, quê nhà của nghệ sĩ.
Calel từng nói thực hành của ông là để chia sẻ. Chia sẻ phong cảnh Guatemala và ký ức chung của cộng đồng, nhất là với những người Guatemala không thể trở về. Los Angeles là nơi có một cộng đồng người Guatemala đông đảo. Căn phòng ở Hammer, vì vậy, có thể là lần gần nhất nhiều người được đứng lại trên đất quê.
Mùi đất sau mưa
Điều người xem nhận ra trước cả hình dáng là mùi. Đất mùn ẩm toả ra một mùi nồng, quen, giống như mùi mặt đất ngay sau cơn mưa. Mùi ấy lan khắp phòng, đi theo người xem qua lối đi giữa các gò đất.
Trong một bảo tàng, mùi là thứ hiếm khi được cho phép. Không khí được lọc, độ ẩm được giữ đều, mọi thứ được làm sạch để tác phẩm không đổi. Calel mang vào đúng những gì bảo tàng thường đẩy ra: đất, máu, lá khô, độ ẩm. Những vật ấy tiếp tục thay đổi trong suốt thời gian trưng bày. Máu sẫm thêm. Lá khô thêm. Đất nén xuống.
Đó là lý do tác phẩm đứng hợp với chủ đề của triển lãm. Nó không phải một hình ảnh cố định. Nó là một nơi đang diễn ra, chậm, trong nhiều tháng. Mùi là bằng chứng rõ nhất cho việc ấy: nó chỉ có khi vật liệu còn sống.
Giống như bức tường của Otobong Nkanga chứa những chất liệu mà lịch sử muốn quên, gò đất của Calel chứa một ký ức mà khoảng cách địa lý làm mờ đi. Người xem không cần biết tiếng Kaqchikel. Họ chỉ cần đi chậm giữa các gò đất và để mũi dẫn đường. Đá vẫn nằm đó. Đất vẫn thở. Nghi lễ đã xong, nhưng dấu vết của nó thì chưa.
A mountain in the first gallery
In spring 2026 the Hammer Museum in Los Angeles opened Several Eternities in a Day: Form in the Age of Living Materials, on view from 5 April to 23 August. The exhibition gathered artists who work with living materials, things that change, decay, or keep transforming after the work is installed.
Visitors meet Edgar Calel first. He turned the opening gallery into a mountain landscape. Neat piles of brown earth with clear edges run along the base of the walls and lead visitors deeper inside. Among the piles sit boulders: banded sandstone and light, porous lava rock.
On the stones are offerings. Dried flowers. Dried eucalyptus. And pools of oxidised blood, turned dark. According to writing on the exhibition, the blood is the artist's own, the remains of a ceremony he performed on site.
The title is in Kaqchikel: Ch'ablin nu rayb'el Chua taj ab'ej, roughly, splashes of my desire on top of stones. It does not explain the room. It only says who left the traces, and where they lie.
The Maya Kaqchikel and the stones that remember
Edgar Calel was born in 1987 in Chi Xot, the Kaqchikel name for San Juan Comalapa, a town in the midwestern highlands of Guatemala. He still lives there. He comes from a family of Maya Kaqchikel artists and artisans. He draws, paints, installs, performs and sculpts, but each form returns to one source: the rituals and cultural heritage of the highlands where he grew up.
In the Maya Kaqchikel cosmovision, stone is not dead matter. Stones are sentient and hold the memories of ancestors. Placing an offering on a stone is therefore not decoration. It is a way of speaking with those who came before.
On the gallery walls Calel painted a mural in herbal and natural pigments. Its lines echo the shapes of the earth piles below. The two layers, real soil and painted soil, extend the mountain terrain across the room, a terrain writers on the show connect to Comalapa, the artist's hometown.
Calel has described his practice as one of sharing: sharing the landscapes of Guatemala and communal, ancestral memory, above all with Guatemalans who cannot return. Los Angeles has a large Guatemalan community. For many of them, the room at the Hammer may be the closest they come to standing on home ground.
The smell of earth after rain
What visitors register before any shape is the smell. Damp humus gives off a strong, familiar odour, like the ground just after rain. It fills the room and follows people along the path between the mounds.
Museums rarely allow smell. Air is filtered, humidity held steady, everything cleaned so the work does not change. Calel brings in exactly what museums usually keep out: soil, blood, dry leaves, moisture. These materials keep changing through the run of the show. The blood darkens. The leaves dry further. The earth settles.
That is why the work fits the exhibition's theme. It is not a fixed image. It is a place still happening, slowly, over months. Smell is the clearest proof: it exists only while the material is alive.
Like Otobong Nkanga's wall, which holds materials history would rather forget, Calel's mounds hold a memory that distance has blurred. Visitors need no Kaqchikel. They only need to walk slowly between the mounds and let the nose lead. The stones remain. The soil breathes. The ceremony is over, but its traces are not.
Olfactory Art