Essays · Olfactory Art
Projects: Gabrielle L'Hirondelle Hill.
Thuốc lá là một cái cây trước khi là một điếu thuốc.
Tobacco is a plant before it is a cigarette.
Một phòng Projects ở MoMA
Từ 25 tháng 4 đến 15 tháng 8 năm 2021, Museum of Modern Art ở New York dành một phòng trong chuỗi Projects cho Gabrielle L'Hirondelle Hill. Chuỗi Projects là nơi bảo tàng giới thiệu nghệ sĩ đương đại qua những triển lãm nhỏ, tập trung. Năm 2021 cũng là năm chuỗi này tròn năm mươi tuổi. Giám tuyển là Lucy Gallun.
Hill là nghệ sĩ người Métis, một cộng đồng bản địa ở Canada, sống và làm việc ở Vancouver. Chất liệu bà dùng nhiều nhất là thuốc lá.
Không phải thuốc lá như một hình ảnh, mà thuốc lá như một vật: lá khô, lá tươi, thuốc lá vụn, hoa thuốc lá, dầu ngâm thuốc lá. Trong phòng ở MoMA, gần như mọi thứ đều chứa nó.
Cờ, thỏ và bùa
Trong phòng có hai tác phẩm năm 2019, Dispersal và Disintegration. Đó là những tấm vải khâu từ lá thuốc lá khô theo hoạ tiết giống lá cờ. Hai loại lá được dùng: Perique và Virginia.
Cặp lá ấy không được chọn ngẫu nhiên. Perique là giống thuốc lá vốn do người Choctaw và Chickasaw trồng. Virginia là nền móng của ngành thuốc lá điếu Mỹ. Một bên là cây của người bản địa. Một bên là cây của thị trường. Khâu chúng vào cùng một lá cờ là đặt hai lịch sử ấy cạnh nhau, trên một biểu tượng vốn dùng để tuyên bố chủ quyền.
Có cả những con thỏ mềm làm từ quần tất nhồi thuốc lá vụn. Con lớn nhất, Counterblaste, làm năm 2021, đi một đôi giày chạy bộ màu tím. Tên của nó trùng với tên một bài luận chống thuốc lá mà vua James I nước Anh viết đầu thế kỷ 17.
Và có mười một bức tranh nhỏ Hill gọi là bùa, spells. Bà vẽ bằng dầu Crisco ngâm thuốc lá, sơn dầu, ảnh cắt từ tạp chí và hoa thuốc lá trên giấy. Tên các bức như những lời dặn: Spell #10, for unsticking, bùa để gỡ ra. Spell #6, at the bus stop, ở trạm xe buýt.
Bức tường có mùi
Rồi đến bức tường. Một mảng tường của phòng trưng bày được chà bằng lá thuốc lá tươi. Không có hình vẽ. Không có chữ. Chỉ có lá được miết lên mặt tường cho tới khi mùi ngấm vào.
Người xem có thể không nhận ra ngay mảng tường ấy. Nhưng họ ngửi thấy nó. Một mùi ngọt nhẹ, khác hẳn mùi khói thuốc cũ trong quán bar hay mùi tàn thuốc trên áo. Theo Hill, bà muốn căn phòng mang mùi ấy để nhắc đến thế giới phi vật chất, điều chưa biết và điều vẫn còn có thể.
Đó là phần duy nhất trong phòng không thể treo lên, cất đi hay bán. Nó không có khung, không có nhãn giá. Nó chỉ tồn tại chừng nào mùi còn trong không khí.
Món quà và hàng hoá
Với nhiều cộng đồng bản địa ở Bắc Mỹ, thuốc lá là một cây của lễ nghi và của sự trao tặng. Người ta dâng nó, tặng nó, đáp lại nó. Lịch sử thuộc địa đã biến chính cái cây ấy thành một trong những hàng hoá sinh lời nhất thế giới.
Bài điểm triển lãm trên The Brooklyn Rail đọc phòng của Hill qua những chủ đề đó: chủ nghĩa thực dân, kinh tế quà tặng của người bản địa, lao động chăm sóc, sự có đi có lại, chủ quyền. Quần tất, dầu ăn, giày chạy bộ là vật của đời thường và của công việc chăm sóc hằng ngày. Thuốc lá chạy qua tất cả.
Nếu đặt cạnh cỗ máy hút xì gà của Massimo Bartolini, ta thấy hai cách nhìn cùng một cái cây. Bartolini nhìn thuốc lá qua khói, như mùi của một khu phố. Hill nhìn nó trước khi cháy, như một cái cây có lịch sử và có chủ.
Projects: Gabrielle L'Hirondelle Hill đáng nhớ vì nó để một mùi làm việc mà cờ và chữ không làm được. Mùi lá tươi không tuyên bố gì. Nó chỉ nhắc rằng thứ ta quen thấy dưới dạng khói từng là một cái cây, trồng trên một mảnh đất, bởi những người cụ thể.
A Projects room at MoMA
From 25 April to 15 August 2021, the Museum of Modern Art in New York gave a room in its Projects series to Gabrielle L'Hirondelle Hill. Projects is where the museum presents contemporary artists in small, focused shows, and 2021 marked the series' fiftieth year. The curator was Lucy Gallun.
Hill is a Métis artist, from one of Canada's Indigenous peoples, living and working in Vancouver. Her most constant material is tobacco.
Not tobacco as an image, but tobacco as matter: dried leaf, fresh leaf, shredded tobacco, tobacco flowers, tobacco-infused oil. In the MoMA room, almost everything contained it.
Flags, rabbits and spells
The room held two works from 2019, Dispersal and Disintegration: dried tobacco leaves sewn into flag-like patterns. Two kinds of leaf were used, Perique and Virginia.
The pairing is deliberate. Perique was originally grown by the Choctaw and Chickasaw. Virginia became the foundation of the American cigarette industry. One an Indigenous plant, the other a market plant. Sewing them into one flag sets two histories side by side, on a symbol made for claiming territory.
There were also soft rabbits made of pantyhose stuffed with shredded tobacco. The largest, Counterblaste, 2021, wears purple running shoes. Its name echoes an anti-tobacco treatise written by King James I of England in the early seventeenth century.
And there were eleven small paintings Hill calls spells, made with tobacco-infused Crisco oil, oil paint, magazine cutouts and tobacco flowers on paper. Their titles read like instructions: Spell #10, for unsticking. Spell #6, at the bus stop.
The wall that smells
Then the wall. One section of the gallery wall was rubbed with fresh tobacco leaves. No image. No text. Only leaves pressed against the surface until the smell sank in.
Visitors might not notice the wall at first. But they could smell it. A light, sweet smell, nothing like stale smoke in a bar or ash on a coat. Hill said she wanted the room to carry it as a reminder of the immaterial world, the unknown, and the still possible.
It was the one part of the room that could not be hung, stored or sold. It had no frame and no label of its own. It existed only as long as the smell stayed in the air.
Gift and commodity
For many Indigenous communities in North America, tobacco is a plant of ceremony and of giving. It is offered, gifted, returned. Colonial history turned that same plant into one of the most profitable commodities in the world.
The review in The Brooklyn Rail read Hill's room through those themes: colonialism, Indigenous gift economies, care work, reciprocity, sovereignty. Pantyhose, cooking oil and running shoes are things of daily life and daily care. Tobacco runs through all of them.
Set beside Massimo Bartolini's cigar smoking machine, two ways of seeing one plant appear. Bartolini meets tobacco as smoke, the smell of a street. Hill meets it before it burns, as a plant with a history and with owners.
Projects: Gabrielle L'Hirondelle Hill lasts because it lets a smell do what flags and words cannot. The smell of fresh leaf declares nothing. It only recalls that what we know as smoke was once a plant, grown on a piece of land, by particular people.
Olfactory Art