Essays · Olfactory Art
Helga Griffiths. L'Air du Charbon.
Một hơi không khí lấy từ dưới lòng đất.
One breath of air taken from underground.
Photo: Tom Gundelwein · Helga Griffiths (official site)
Xuống mỏ cuối cùng
Năm 2018, mỏ Prosper Haniel ở Bottrop là mỏ than cuối cùng còn hoạt động của nước Đức. Cuối năm ấy, nó đóng cửa, khép lại lịch sử khai thác than đá dưới lòng đất của cả một quốc gia.
Trước khi điều đó xảy ra, Helga Griffiths xuống mỏ. Bà mang theo một bình chân không. Dưới lòng đất, bà mở bình, để không khí của đường hầm tràn vào, rồi đóng lại và mang lên mặt đất.
Việc tiếp theo cần đến phòng thí nghiệm. Với sự giúp đỡ của nhân viên Đại học Saarland, mẫu không khí được chuyển vào một ống thủy tinh và hàn kín. Kết quả là một vật nhỏ, trong suốt, trông gần như trống rỗng.
Griffiths gọi nó là L'Air du Charbon: không khí của than. Cái tên bằng tiếng Pháp nghe như tên một chai nước hoa. Bên trong không có nước hoa nào. Chỉ có một hơi thở của lòng đất.
Chín mươi chín năm sau Duchamp
Tiếng Pháp trong tên tác phẩm không phải ngẫu nhiên. Năm 1919, Marcel Duchamp ở Paris nhờ một dược sĩ làm cho mình một ống thủy tinh chứa 50 phân khối không khí Paris. Ông gọi nó là Air de Paris. Đó là một trong những readymade nổi tiếng nhất của ông: một vật bình thường, được chọn và đặt tên, và thế là thành nghệ thuật.
Duchamp cũng từng chơi với hình thức nước hoa. Hai năm sau, ông dán tấm ảnh mình trong vai Rrose Sélavy lên một chai nước hoa, trong tác phẩm Belle Haleine. Không khí, chai lọ, nhãn tên: những thứ ấy đã nằm trong ngôn ngữ của ông từ rất sớm.
Griffiths đáp lại Duchamp sau đúng chín mươi chín năm. Nhưng có một khác biệt. Không khí Paris năm 1919 là không khí của một thành phố vẫn tiếp tục sống. Không khí Prosper Haniel năm 2018 là không khí của một nơi sắp không còn. Duchamp giữ một món quà lưu niệm. Griffiths giữ một chứng cứ.
Một vật gần như trống
Nhìn vào L'Air du Charbon, người xem không thấy gì ngoài thủy tinh. Không có bụi đen, không có hình ảnh thợ mỏ, không có mảnh than nào. Tất cả những gì của mỏ đều nằm trong phần vô hình.
Đó là thách thức của tác phẩm. Người xem phải tin. Tin rằng trong ống có không khí từ dưới lòng đất. Tin rằng không khí ấy khác không khí trong phòng trưng bày. Tin rằng một nơi có thể được chứa trong một hơi thở.
Theo trang của nghệ sĩ, Griffiths nghĩ về vật này theo hai cách. Nó là một món quà lưu niệm, như những gì người ta mang về sau một chuyến đi. Và nó là một hộp thời gian, ký ức của một cảnh quan do than tạo nên và đang mất đi.
Năm 2022, tác phẩm được trưng bày tại Saarlandmuseum Moderne Galerie ở Saarbrücken, thuộc vùng Saarland, cũng là một vùng có lịch sử mỏ than lâu đời.
Không khí như một tài liệu
Cùng năm 2018, Griffiths còn làm Essence of Coal, chưng cất chính than đá thành tinh chất và nước hoa. Hai tác phẩm đi hai đường. Một bên mở vật liệu ra để lấy mùi. Một bên đóng không khí lại để giữ mùi. Một bên để người xem ngửi. Một bên không cho ai ngửi.
L'Air du Charbon vì thế đặt ra câu hỏi về cách ta lưu trữ một nơi chốn. Ảnh chụp giữ hình. Ghi âm giữ tiếng. Nhưng không khí, thứ thợ mỏ hít vào mỗi ca làm việc suốt nhiều thế hệ, thường không được ai giữ lại.
Ống thủy tinh nhỏ này là một nỗ lực giữ đúng thứ ấy. Nó không thể cho ta biết không khí mỏ mùi gì. Nó chỉ cho ta biết rằng không khí ấy đã có thật, và vẫn còn đó, bên trong một lớp thủy tinh mỏng, cho đến khi ai đó quyết định mở ra.
Down the last mine
In 2018 the Prosper Haniel mine in Bottrop was Germany's last working coal pit. At the end of that year it closed, ending a nation's history of underground hard coal mining.
Before that happened, Helga Griffiths went down. She carried a vacuum flask. Underground she opened it, let the tunnel air rush in, closed it and brought it back to the surface.
The next step needed a laboratory. With help from staff at Saarland University, the sample was transferred into a glass vessel and sealed. The result is a small, clear object that looks almost empty.
Griffiths called it L'Air du Charbon: the air of coal. The French name sounds like a perfume. There is no perfume inside. Only one breath of the ground.
Ninety nine years after Duchamp
The French is no accident. In 1919 in Paris, Marcel Duchamp had a pharmacist make him a glass ampoule holding 50 cubic centimetres of Paris air. He called it Air de Paris. It is one of his best known readymades: an ordinary thing, chosen and named, and so made art.
Duchamp also played with the perfume bottle. Two years later he put a photograph of himself as Rrose Sélavy on a perfume bottle, in Belle Haleine. Air, bottles, labels: these were in his vocabulary very early.
Griffiths answers Duchamp exactly ninety nine years later. With one difference. Paris air in 1919 was the air of a city that would go on living. Prosper Haniel air in 2018 was the air of a place about to vanish. Duchamp kept a souvenir. Griffiths kept evidence.
An almost empty object
Looking at L'Air du Charbon, the viewer sees nothing but glass. No black dust, no image of miners, no fragment of coal. Everything of the mine lies in the invisible part.
That is the challenge of the work. The viewer has to believe. Believe that the vessel holds air from underground. Believe that this air differs from the air of the gallery. Believe that a place can be held in a breath.
According to the artist's site, Griffiths thinks of the object in two ways. It is a souvenir, like what people bring home from a trip. And it is a time capsule, the memory of a landscape shaped by coal and now disappearing.
In 2022 the work was shown at the Saarlandmuseum Moderne Galerie in Saarbrücken, in the Saarland, itself a region with a long mining history.
Air as a document
In the same year Griffiths also made Essence of Coal, distilling coal itself into an essence and a perfume. The two works go opposite ways. One opens the material to release its smell. The other shuts the air in to keep its smell. One lets visitors smell. The other lets no one.
L'Air du Charbon therefore asks how we archive a place. Photographs keep images. Recordings keep sound. But air, what miners breathed every shift for generations, is rarely kept by anyone.
This small glass vessel tries to keep exactly that. It cannot tell us how the mine smelled. It can only tell us the air was real, and is still there, inside a thin layer of glass, until someone decides to open it.
Olfactory Art