Essays · Modern Art
Hélio Oiticica. Tropicália, Penetrables PN 2 'Purity is a myth' and PN 3 'Imagetical'.
Không nhìn từ ngoài. Bước vào, chân trần.
Not looked at from outside. Entered, barefoot.
Tate · Tate
Một khu vườn để bước vào
Tropicália là một môi trường, không phải một vật treo tường. Theo hồ sơ của Tate, khi dựng lên nó trải dài khoảng mười hai mét. Chất liệu gồm khung gỗ, vải bông, tấm nhựa, thảm, vải nylon, rễ hoắc hương, thanh quế, cát, cây, kim loại, đất nung, gạch và nhiều thứ khác.
Khách bước vào một lối đi phủ cát và sỏi, có cây nhiệt đới hai bên. Giữa lối đi là hai cấu trúc mà Oiticica gọi là Penetrables, những căn lều có thể đi xuyên qua. PN 2 mang tên Purity is a myth, sự thuần khiết là một huyền thoại. PN 3 mang tên Imagetical.
Những căn lều ấy gợi đến kiến trúc tạm của các khu nhà trên đồi ở Rio de Janeiro: khung gỗ, vách vải, lối đi hẹp và ngoằn ngoèo. Bên trong tối dần. Ở cuối PN 3, trong bóng tối, là một chiếc tivi đang bật.
Oiticica làm tác phẩm trong hai năm 1966 và 1967. Nó được trưng bày lần đầu năm 1967 ở Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại Rio de Janeiro, trong triển lãm Nova Objetividade Brasileira. Bản dựng ban đầu còn có vẹt sống.
Người xem thành người tham dự
Hélio Oiticica sinh năm 1937 ở Rio. Cuối thập niên 1950, ông ở trong nhóm Tân Cụ thể của Brazil, cùng Lygia Clark và Lygia Pape. Nhóm này muốn kéo nghệ thuật trừu tượng ra khỏi mặt tranh, đưa màu sắc và hình khối vào không gian, rồi vào thân thể người xem.
Oiticica đi theo hướng ấy đến cùng. Ông làm Parangolés, những tấm áo choàng màu để người ta mặc vào và nhảy. Ông gắn bó với trường samba Mangueira, học nhảy ở đó, và thấy trong những khu nhà trên đồi một kiểu kiến trúc sống, luôn thay đổi.
Tropicália gom tất cả vào một khu vườn. Người xem không đứng ngoài để ngắm. Họ bỏ giày, cảm nhận cát và sỏi dưới chân, cúi người chui qua vải, ngửi mùi rễ và gỗ, nghe tiếng bước của chính mình. Tác phẩm chỉ hoàn tất khi có người đi qua nó.
Hình ảnh nhiệt đới và chiếc tivi
Cái tên Tropicália chơi với hình ảnh nhiệt đới mà thế giới vẫn gán cho Brazil: vẹt, cây cọ, cát, màu sắc rực. Oiticica dựng lại đúng những hình ảnh đó, nhưng đặt chúng quanh những căn lều của khu nghèo, và kết thúc lối đi bằng một màn hình tivi.
Chiếc tivi ở cuối PN 3 là một chi tiết lạnh. Sau cát, cây, mùi đất, người xem gặp một hình ảnh phát ra từ máy. Thiên nhiên nhiệt đới và truyền thông hiện đại đứng trong cùng một căn lều. Tên của PN 2 như một lời nhắc: không có thứ nhiệt đới thuần khiết nào cả.
Năm 1968, nhạc sĩ Caetano Veloso lấy tên tác phẩm đặt cho một bài hát của mình. Từ đó Tropicália trở thành tên của cả một phong trào trong âm nhạc và văn hoá Brazil cuối thập niên 1960, đan nhạc dân gian với nhạc điện, đặt truyền thống cạnh hiện đại.
Oiticica mất năm 1980. Tate mua Tropicália năm 2007, cũng là năm Tate Modern mở triển lãm lớn về ông, The Body of Colour.
Vì sao đáng nhớ
Tropicália cho thấy một tác phẩm có thể được làm từ những thứ rất gần: cát, cây, vải, gia vị. Nó không cần người xem hiểu lý thuyết. Nó cần người xem có mặt bằng cả thân thể.
Cùng năm 1967, Lygia Clark làm Máscaras sensoriais, những chiếc mặt nạ có mùi. Hai người bạn, hai hướng khác nhau: Clark thu các giác quan vào sát khuôn mặt, Oiticica mở chúng ra thành cả một khu vườn. Cả hai tin rằng mùi, tiếng và bề mặt dưới chân cũng là ngôn ngữ của nghệ thuật.
A garden to walk into
Tropicália is an environment, not an object on a wall. According to Tate's record, when installed it stretches about twelve metres. Its materials include wooden frames, cotton fabric, plastic sheets, carpet, nylon fabric, patchouli root, cinnamon sticks, sand, plants, metal, terracotta, brick and more.
Visitors step onto a path of sand and gravel, with tropical plants on either side. Along the path stand two structures Oiticica called Penetrables, huts one can pass through. PN 2 is titled Purity is a myth. PN 3 is titled Imagetical.
The huts recall the improvised architecture of the hillside settlements of Rio de Janeiro: wooden frames, fabric walls, narrow winding passages. Inside it grows dark. At the end of PN 3, in the darkness, a television is switched on.
Oiticica made the work in 1966 and 1967. It was first shown in 1967 at the Museum of Modern Art in Rio de Janeiro, in the exhibition Nova Objetividade Brasileira. The original installation also had live parrots.
From viewer to participant
Hélio Oiticica was born in Rio in 1937. In the late 1950s he belonged to Brazil's Neo Concrete group, alongside Lygia Clark and Lygia Pape. The group wanted to pull abstract art off the canvas, into space, and then into the viewer's body.
Oiticica followed that path to its end. He made Parangolés, coloured capes to be worn and danced in. He grew close to the Mangueira samba school, learned to dance there, and found in the hillside neighbourhoods a living architecture, always changing.
Tropicália gathers all of this into a garden. The viewer does not stand outside to look. They take off their shoes, feel sand and gravel underfoot, stoop through fabric, smell root and wood, hear their own steps. The work is only complete when someone passes through it.
The tropical image and the television
The name Tropicália plays with the tropical image the world attached to Brazil: parrots, palms, sand, bright colour. Oiticica rebuilt exactly those images, but set them around the huts of a poor neighbourhood, and ended the path with a television screen.
The television at the end of PN 3 is a cold detail. After sand, plants and the smell of earth, the viewer meets an image emitted by a machine. Tropical nature and modern media stand in the same hut. The title of PN 2 reads like a reminder: there is no pure tropics.
In 1968 the musician Caetano Veloso took the name of the work for one of his songs. From then on Tropicália became the name of a whole movement in late 1960s Brazilian music and culture, mixing folk and electric sound, tradition and the modern.
Oiticica died in 1980. Tate bought Tropicália in 2007, the same year Tate Modern opened a major exhibition of his work, The Body of Colour.
Why it stays
Tropicália shows that a work can be made from very near things: sand, plants, fabric, spice. It does not ask the viewer to understand theory. It asks the viewer to be present with the whole body.
In the same year, 1967, Lygia Clark made Máscaras sensoriais, masks that carried smells. Two friends, two directions: Clark drew the senses close to the face, Oiticica opened them out into a whole garden. Both believed that smell, sound and the ground underfoot are also languages of art.
Modern Art