Essays · Olfactory Art
Josely Carvalho. Diary of Smells: Glass Ceiling (Teto de Vidro).
Thuỷ tinh vỡ vẫn giữ được mùi.
Broken glass can still hold a smell.
Photo: João Caldas · Josely Carvalho (official site)
Nhật ký viết bằng mùi
Josely Carvalho là nghệ sĩ người Brazil, sống ở New York từ những năm 1970. Tác phẩm của bà lấy chất liệu từ đời sống cá nhân và từ những biến động chính trị, xã hội của thế giới, nhất là những gì chạm đến thân phận người phụ nữ.
Trong nhiều năm, bà làm một dự án tên Diary of Images, nhật ký bằng hình. Diary of Smells, nhật ký bằng mùi, là nhánh mở ra từ đó. Thay vì ghi lại một ngày bằng ảnh, bà ghi lại nó bằng những mùi còn đọng trong trí nhớ.
Glass Ceiling, tiếng Bồ Đào Nha là Teto de Vidro, là một chương của dự án này. Triển lãm được trưng bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại São Paulo, MAC USP, từ ngày 3 tháng 3 đến ngày 6 tháng 5 năm 2018, do Laura Abreu giám tuyển.
Cái tên có hai nghĩa. Trần kính là cụm từ quen thuộc để chỉ giới hạn vô hình ngăn phụ nữ tiến lên. Nhưng ở đây, kính cũng là chất liệu thật, cầm được, vỡ được, và làm lại được.
Từ ly vỡ đến bình thổi
Triển lãm chia làm bốn phần. Phòng đầu là Shards, mảnh vỡ. Phòng thứ hai là Resilience, sức bền. Phòng thứ ba là Smell Flasks and Olfactory Crayons, những lọ mùi và bút sáp mùi. Cuối cùng là video Memory of Glass, ký ức của thuỷ tinh, ghi lại quá trình làm kính.
Điểm khởi đầu là một cuốn sách vật thể tên Estilhaços, hay Shards. Cuốn sách được làm từ ký ức và những trang viết của nghệ sĩ về những chiếc ly rượu đã vỡ. Từ những trang ấy ra đời sáu mùi đầu tiên: Affection, Illusion, Persistence, Emptiness, Pleasure, Absence. Thương mến, ảo tưởng, bền bỉ, trống rỗng, khoái cảm, vắng mặt.
Phần điêu khắc được làm tại UrbanGlass, một trung tâm nghệ thuật thuỷ tinh ở Brooklyn, New York. Những mảnh kính vỡ được gom lại và thổi thành những chiếc bình có hình dáng khó gọi tên, bằng cát, lửa và ống bễ. Không bình nào giống một vật dụng quen thuộc. Chúng nằm giữa cái ly và một mảnh vỡ.
Carvalho cố ý để miệng các bình mở. Mùi thoát ra theo cách riêng, và mỗi người xem tự đọc ra ý nghĩa của sức bền qua cái mũi của mình.
Mười hai mùi, một câu hỏi về sức bền
Tổng cộng triển lãm có mười hai mùi, làm cùng Givaudan do Brasil. Sáu mùi từ cuốn sách Shards. Sáu mùi khác nằm trong các bình thuỷ tinh: Anoxia, Pepper Ball, Dust, Barricade, Lacrimae và Queen of the Night.
Sáu mùi này được làm như những dấu vết ký ức về các cuộc biểu tình trên thế giới. Anoxia là cảm giác ngạt khi không còn oxy. Barricade là mùi khét của những cánh rừng bị huỷ hoại. Lacrimae đi từ hơi cay mà cảnh sát dùng để giải tán biểu tình đến những giọt nước mắt vì buồn. Pepper Ball gợi đến loại đạn bột ớt. Dust là bụi. Tập hợp sáu mùi ấy mang tên Resilience, tên của căn phòng thứ hai.
Queen of the Night là mùi hoa dạ lý hương, Cestrum nocturnum, một loài cây chỉ toả mùi mạnh khi trời tối. Đặt nó cạnh hơi cay và khói rừng là một lựa chọn rõ ràng. Giữa những mùi của bạo lực, có một mùi của sự sống vẫn nở, và nó nở vào lúc khó nhìn thấy nhất.
Năm 2019, tác phẩm nhận giải Sadakichi của Art and Olfaction Awards, cùng với Leandro Petit. Giống như bức tường mùi sợ hãi của Sissel Tolaas, Glass Ceiling cho thấy mùi có thể mang một cảm xúc tập thể. Khác ở chỗ Carvalho không dừng ở vết thương. Bà hỏi thêm một câu: sau khi vỡ, ta làm gì với những mảnh còn lại?
A diary written in smell
Josely Carvalho is a Brazilian artist who has lived in New York since the 1970s. Her work draws on personal life and on the political and social upheavals of the world, especially those that touch the condition of women.
For years she has kept a project called Diary of Images. Diary of Smells grew out of it. Instead of recording a day in pictures, she records it in the smells that stay in memory.
Glass Ceiling, Teto de Vidro in Portuguese, is one chapter of that project. It was shown at the Museum of Contemporary Art of the University of São Paulo, MAC USP, from 3 March to 6 May 2018, curated by Laura Abreu.
The title works twice. The glass ceiling is the familiar phrase for the invisible limit that holds women back. Here glass is also a real material: something you can hold, break, and make again.
From broken glass to blown vessel
The exhibition had four parts. The first hall, Shards. The second room, Resilience. The third, Smell Flasks and Olfactory Crayons. And a video, Memory of Glass, following the making of the glass.
The starting point was a book object called Estilhaços, or Shards, made from the artist's memories and writings about broken wine glasses. From those pages came the first six smells: Affection, Illusion, Persistence, Emptiness, Pleasure, Absence.
The sculptures were made at UrbanGlass, a glass studio in Brooklyn, New York. Broken shards were gathered and blown into vessels of ambiguous form, using sand, fire and bellows. None looks like a familiar object. They sit somewhere between a glass and a fragment.
Carvalho left the mouths of the vessels open on purpose. The smells escape in their own way, and each visitor reads resilience through their own nose.
Twelve smells, one question about resilience
In all, the exhibition held twelve smells, made with Givaudan do Brasil. Six came from the book Shards. Six others lived in the glass vessels: Anoxia, Pepper Ball, Dust, Barricade, Lacrimae and Queen of the Night.
These six were made as memory traces of protests around the world. Anoxia is the suffocation of air without oxygen. Barricade is the burnt smell of destroyed forests. Lacrimae runs from the tear gas police use to break up protests to tears of sorrow. Pepper Ball recalls the pepper projectiles. Dust is dust. Together the six are called Resilience, the name of the second room.
Queen of the Night is the smell of Cestrum nocturnum, a plant whose flowers release their strongest scent after dark. Placing it beside tear gas and forest smoke is a clear choice. Among the smells of violence there is one of life still blooming, and it blooms when it is hardest to see.
In 2019 the work received the Sadakichi Award from the Art and Olfaction Awards, shared with Leandro Petit. Like Sissel Tolaas's wall of fear, Glass Ceiling shows that smell can carry a collective feeling. The difference is that Carvalho does not stop at the wound. She asks one more question: once something breaks, what do we do with the pieces?
Olfactory Art