Essays · Olfactory Art

Luiza Gottschalk. Glade: To Touch Painting.

Một khu rừng chỉ mở ra khi ta chạm vào.

A forest that opens only when touched.

Luiza Gottschalk, Glade: To Touch Painting: tranh cảnh rừng có mùi nhúng trong lớp sơn, treo trong phòng trưng bày

Olfactory Art Keller · Olfactory Art Keller


Sáu bức tranh được phép chạm

Mùa xuân năm 2022, từ ngày 10 tháng 3, Olfactory Art Keller ở New York treo sáu bức tranh của Luiza Gottschalk, nữ họa sĩ người Brazil. Cả sáu vẽ cảnh rừng. Và cả sáu đều có mùi.

Mùi không được xịt lên tranh, cũng không toả ra từ máy khuếch tán trong phòng. Nó nằm trong lớp sơn. Muốn ngửi, người xem phải làm điều mà mọi bảo tàng đều cấm: chạm vào bức tranh. Ngón tay miết lên bề mặt, mùi được giải phóng.

Tên triển lãm nói rõ điều đó: Glade: To Touch Painting. Glade là khoảng trống giữa rừng. To Touch Painting là lời mời, và cũng là một định nghĩa khác về việc xem tranh.

Bốn mùi của một khu rừng

Gottschalk phát triển bốn mùi cùng sự trợ giúp của người có chuyên môn. Tên của chúng đơn giản như tên của thời tiết: đêm ẩm, rừng khô, cam chanh và đồng cỏ.

Đêm ẩm tươi và ẩm. Rừng khô gợi mùi cỏ khô đã bị giẫm lên. Cam chanh có vị trái cây. Đồng cỏ ấm và sống động. Bốn mùi không cố tái tạo một khu rừng có thật nào. Chúng giống bốn khoảnh khắc trong một lần đi bộ: lúc trời vừa tối, lúc đi qua một bãi cỏ nắng, lúc bẻ một quả chín, lúc ra tới chỗ trống.

Người xem đi từ bức này sang bức kia, chạm, ngửi, và dần dựng lại khu rừng trong đầu mình. Nguồn triển lãm mô tả rằng khi được chạm, những bức tranh tràn ra khỏi khung vải và bao lấy người xem.

Từ xưởng vẽ đến bảo tàng quốc gia

Sáu bức tranh ra đời trong thời gian Gottschalk làm nghệ sĩ lưu trú tại International Studio & Curatorial Program ở New York năm 2021. Đó là giai đoạn bà tìm hiểu mùi hương như một cách mở rộng cách người xem cảm nhận hội họa của mình.

Glade là triển lãm cá nhân đầu tiên của bà ở New York. Cùng thời gian, ở Brasília, Bảo tàng Quốc gia Cộng hòa Brazil đang trưng bày một triển lãm khác của bà tên Clareira. Clareira trong tiếng Bồ Đào Nha cũng có nghĩa là khoảng trống giữa rừng.

Hai triển lãm cùng tên, ở hai thành phố cách nhau hàng nghìn cây số. Một ở bảo tàng lớn của một thủ đô. Một ở một phòng trưng bày nhỏ trong khu Chinatown của Manhattan, nơi người xem được mời đưa tay ra.

Khi ngón tay trở thành con mắt thứ ba

Hội họa phương Tây từ lâu được dạy như một nghệ thuật của mắt. Người xem đứng cách một khoảng, nhìn, suy nghĩ. Mọi giác quan khác bị gác ngoài cửa. Ở nhiều bảo tàng, có cả một sợi dây hay một vạch sơn trên sàn để nhắc điều đó.

Gottschalk không phá bỏ hội họa. Tranh của bà vẫn là tranh, có màu, có bố cục, có cảnh rừng để nhìn. Bà chỉ thêm một lối vào. Ngón tay chạm, mũi nhận, và mắt nhìn lại theo một cách khác. Một khoảng xanh trên tranh sẽ khác đi khi người xem vừa ngửi thấy mùi cỏ khô từ chính nó.

Có một điều nhỏ nữa. Mỗi lần chạm là một lần trao đổi. Người xem lấy đi một chút mùi trên đầu ngón tay, và để lại trên mặt tranh một chút hơi ấm, một dấu vân tay mờ. Sau nhiều tuần, bề mặt của những bức tranh này không còn y như ngày khai mạc. Chúng mang dấu của tất cả những người đã đến gần. Một bức tranh bình thường cố giữ mình nguyên vẹn. Tranh của Gottschalk chấp nhận thay đổi theo từng người xem.

Nghệ thuật khứu giác từng có những bức tranh giấu mùi, như những bức tranh vô hình của Peter de Cupere, nơi phải cào lên bề mặt mới ngửi được nghĩa của tựa đề. Gottschalk dịu dàng hơn. Không cần cào. Chỉ cần chạm. Và khu rừng mở ra.


Six paintings you may touch

In the spring of 2022, from 10 March, Olfactory Art Keller in New York hung six paintings by the Brazilian painter Luiza Gottschalk. All six show forest scenes. All six have a smell.

The scent is not sprayed on the canvas, nor released by a diffuser in the room. It lives in the paint. To smell it, visitors must do what every museum forbids: touch the painting. A finger rubs the surface, and the scent is released.

The title says it plainly: Glade: To Touch Painting. A glade is a clearing in a forest. To Touch Painting is an invitation, and also another definition of looking at a picture.

Four smells of a forest

Gottschalk developed four scents with expert help. Their names are as simple as weather: wet night, dry forest, citrus and pasture.

Wet night is fresh and damp. Dry forest recalls dry grass that has been trodden on. Citrus is fruity. Pasture is warm and vivid. The four do not try to reproduce any real forest. They are more like four moments on a walk: just after dark, crossing a sunny patch of grass, breaking open a ripe fruit, stepping out into the open.

Visitors move from one canvas to the next, touching, smelling, slowly rebuilding the forest in their heads. The exhibition text describes the paintings, once touched, spilling past the canvas and taking in the viewer.

From studio to national museum

The six paintings were made during Gottschalk's residency at the International Studio & Curatorial Program in New York in 2021, a period in which she studied scent as a way to widen how viewers sense her paintings.

Glade was her first solo exhibition in New York. At the same time, in Brasília, Brazil's National Museum of the Republic was showing another exhibition of hers, called Clareira. In Portuguese, clareira also means a clearing in a forest.

Two exhibitions with the same name, in two cities thousands of kilometres apart. One in a large museum in a capital. One in a small gallery in Manhattan's Chinatown, where visitors were invited to reach out a hand.

When the finger becomes a third eye

Western painting has long been taught as an art of the eye. The viewer stands at a distance, looks, thinks. Every other sense waits outside. In many museums a rope or a painted line on the floor is there to remind us.

Gottschalk does not tear painting down. Her pictures are still pictures, with colour, composition, a forest to look at. She only adds another way in. The finger touches, the nose receives, and the eye looks again differently. A patch of green reads differently once you have just smelled dry grass rising from it.

One more small thing. Every touch is an exchange. The visitor takes a little scent away on a fingertip and leaves a little warmth, a faint fingerprint, on the surface. After weeks, these paintings are no longer exactly as they were on opening day. They carry the marks of everyone who came close. An ordinary painting tries to stay intact. Gottschalk's paintings accept being changed by each viewer.

Olfactory art has had paintings that hide scent before, such as Peter de Cupere's invisible paintings, where one had to scratch the surface to smell the meaning of the title. Gottschalk is gentler. No scratching. Only touch. And the forest opens.