Essays · Olfactory Art

Peter de Cupere. The Smell of a Stranger.

Cây quen. Mùi lạ.

A familiar plant. A stranger's smell.

Ghi chú của Penta

Penta đọc The Smell of a Stranger như thế nào

Một cái cây có thể mang mùi của một con người. Khi đó, nó còn là cây của ai?

Penta nhìn mùi như dấu vết của vật. Một mùi cho biết vật ấy đến từ đâu, đã đi qua những gì. Hoa nhài trong trà nhắc tới một khu vườn cụ thể. Phù dung trắng nhắc tới một loài hoa có thật. The Smell of a Stranger cắt sợi dây ấy. Cây Cuba đứng đó, nhưng mùi của nó đến từ nơi khác, từ cơ thể người, từ tiền, từ súng.

Điều Penta để ý là De Cupere không dừng ở chuyện kỹ thuật. Ông đặt tác phẩm vào đúng lúc Cuba mở cửa. Người lạ không chỉ là một người đi qua. Người lạ có thể là một mùi mới trên kệ hàng, một thói quen mới trong thành phố. Một nơi đổi mùi trước khi đổi hình.

Mồ hôi của nỗi sợ, một trong những mùi của tác phẩm, cũng là chất liệu của Sissel Tolaas trong FEAR.

Mùi là thứ đầu tiên cho ta biết ai là người lạ. Có khi người lạ lại là chính ta.

Penta's note

How Penta reads The Smell of a Stranger

A plant can carry the smell of a person. Whose plant is it then?

Penta reads scent as the trace of an object. A smell tells where something came from and what it passed through. Jasmine in tea points to a particular garden. White fuyo points to a real flower. The Smell of a Stranger cuts that thread. A Cuban plant stands there, but its smell comes from elsewhere: from a human body, from money, from a gun.

What Penta notices is that De Cupere does not stop at technique. He places the work at the very moment Cuba was opening up. A stranger is not only someone passing through. A stranger can be a new smell on a shop shelf, a new habit in a city. A place changes smell before it changes shape.

The sweat of fear, one of the work's smells, is also Sissel Tolaas's material in FEAR.

Smell is the first thing that tells us who is a stranger. Sometimes the stranger is us.

Peter de Cupere, The Smell of a Stranger: cây và hoa Cuba trong bồn có song chắn, mỗi cây mang một mùi lạ

Chín cây, chín mùi không phải của chúng

Năm 2015, tại Biennale Havana lần thứ 12, nghệ sĩ người Bỉ Peter de Cupere trình bày The Smell of a Stranger. Triển lãm kéo dài từ 22 tháng 5 đến 22 tháng 6. Giám đốc nghệ thuật và giám tuyển chính của biennale là Jorge Fernández, giám tuyển của dự án là Sara Alonso Gómez.

Tác phẩm gồm chín cây và hoa bản địa của Cuba. Mỗi cây được gán một mùi không thuộc về nó. Nghệ sĩ gọi quá trình này là scent engineering, tạm hiểu là kỹ thuật thiết kế mùi cho cây.

Những mùi được chọn không phải mùi hoa. Chúng nhắc tới con người: tinh dịch, âm đạo, mồ hôi lạnh của nỗi sợ, tiền. Có cả mùi thuốc súng, mùi không khí ô nhiễm, mùi cái chết, mùi máu. Và một chi tiết gần như đùa: mùi hamburger, như một cái nháy mắt về văn hoá phương Tây.

Cây được đặt trong bồn có song chắn để người xem không chạm vào được. Quạt nhỏ và một máy toả mùi lớn đẩy mùi ra xung quanh. Theo mô tả của nghệ sĩ, những thiết bị này chạy bằng năng lượng mặt trời, thứ Cuba không thiếu. Mùi được giữ trong một cấu trúc giống bọt biển để toả đều cả ngày.

Một câu đùa về biên giới

De Cupere chọn Cuba vì một lý do cụ thể. Hai năm trước biennale, ông cùng giám tuyển Sara Alonso Gómez, Bruno Devos và một chuyên gia hương liệu của quân đội Cuba vào rừng khảo sát để tìm mùi mới. Ông ngạc nhiên trước thiên nhiên của hòn đảo, còn gần như nguyên vẹn.

Khi quay lại chuẩn bị cho tác phẩm, ông thấy một thay đổi nhỏ mà rõ. Lần trước, trên kệ các cửa hàng ở Havana chưa có những nhãn hàng như Coca Cola hay M&M's. Lần này, chúng đã nằm đó, sáng lên dưới nắng. Biên giới với Mỹ đang mở. Văn hoá phương Tây đi vào, và vốn đi theo.

Nghệ sĩ gọi tác phẩm của mình là một câu đùa nhỏ về việc mở cửa ấy. Tựa đề nói rõ điều ông muốn hỏi. Người lạ là ai? Là người từ bên ngoài bước vào, hay là cái mùi mới xuất hiện trong một nơi vốn quen? Cuba sẽ giữ được bản sắc văn hoá và thiên nhiên của mình không?

Một cái cây quen mang một mùi lạ là hình ảnh gọn nhất cho câu hỏi đó. Người Cuba nhìn thấy cây của mình. Mũi họ nhận ra một thứ khác.

Khi mùi có thể được lắp ráp

Phần thứ hai của tác phẩm nhìn về tương lai. De Cupere hình dung một thế giới trong đó mùi của một loài cây có thể được chuyển sang loài khác. Ông lấy ví dụ: nếu một quả bí mang mùi nhài Pháp, loài hoa có mùi đắt nhất, thì mùi ấy sẽ không còn hiếm nữa. Ông cũng nghĩ tới những bông hoa bị lấy mất mùi để người dị ứng có thể ngắm mà không khó chịu.

Nhưng ông không chỉ vẽ ra mặt tốt. Tác phẩm cũng hỏi về cái giá. Côn trùng sẽ thụ phấn ra sao khi mùi đã đổi? Can thiệp vào cây có để lại hậu quả gì cho thiên nhiên và xã hội? Người xem đứng trước những cây mang mùi máu và thuốc súng, và phải tự cân hai phía.

Có một chi tiết thật thà trong mô tả của nghệ sĩ. Những cây đã qua xử lý mùi chưa thể sống lâu, nên mùi yếu dần theo thời gian. Đầu biennale, cây nồng hơn. Cuối biennale, nhạt hơn. Tác phẩm tự ghi lại giới hạn của chính ý tưởng nó đang đề xuất.

Chi tiết ấy làm The Smell of a Stranger gần với đời sống hơn một lời tiên tri. Một mùi được gán vào thì cũng sẽ phai. Cái cây vẫn là cây Cuba. Mùi lạ đến, ở lại một thời gian, rồi lùi đi. Câu hỏi còn lại là: khi mùi đã có thể được lắp ráp, ta còn tin mùi để nhận ra một nơi, một người, đến mức nào?

Nine plants, nine smells not their own

In 2015, at the 12th Havana Biennial, Belgian artist Peter de Cupere presented The Smell of a Stranger. The show ran from 22 May to 22 June. The biennial's artistic director and chief curator was Jorge Fernández; the project's curator was Sara Alonso Gómez.

The work consisted of nine native Cuban plants and flowers. Each was given a smell that did not belong to it. The artist called the process scent engineering.

The chosen smells were not floral. They pointed to people: sperm, vagina, the cold sweat of fear, money. There was gunpowder, polluted air, death, blood. And a near joke: hamburger, a wink at Western culture.

The plants stood in a barred planter so visitors could not touch them. Small fans and a large scent diffuser pushed the smells outward. According to the artist, these ran on solar power, which Cuba has in plenty. The smells were held in a sponge-like structure to keep them steady through the day.

A joke about a border

De Cupere chose Cuba for a specific reason. Two years before the biennial, he went into the forest with curator Sara Alonso Gómez, Bruno Devos and an aroma specialist from the Cuban army, scouting for new smells. He was struck by how intact the island's nature still was.

Returning to prepare the work, he saw a small, clear change. On his first visit, brands like Coca Cola and M&M's were not on Havana's shop shelves. Now they were, shining in the sun. The border with the United States was opening. Western culture was coming in, and capital with it.

The artist described the work as a small jest about that opening. The title states the question. Who is the stranger? Someone who arrives from outside, or a new smell turning up in a familiar place? Will Cuba keep its cultural and natural identity?

A familiar plant with a foreign smell is the most compact image of that question. Cubans see their own plant. Their nose recognises something else.

When smell can be assembled

The work's second half looks ahead. De Cupere imagines a world where one plant's smell can be moved to another. His example: give a pumpkin the smell of French jasmine, the most expensive floral smell, and that smell stops being rare. He also imagines flowers stripped of smell so people with allergies can enjoy them.

But he does not paint only the bright side. The work asks about cost. How will insects pollinate if the smell has changed? What does tampering with plants leave behind for nature and society? Visitors stand before plants smelling of blood and gunpowder and have to weigh both sides.

There is an honest detail in the artist's account. Plants treated this way could not yet be kept alive for long, so the smell weakened over time. Stronger at the biennial's start, fainter by its end. The work records the limits of its own proposal.

That detail brings The Smell of a Stranger closer to life than prophecy. An assigned smell fades. The plant is still a Cuban plant. The foreign smell arrives, stays a while, then recedes. What remains is a question: once smell can be assembled, how far can we still trust it to tell us a place, or a person?

Olfactory Art

Tất cả bài đọc · All essays Browse 19 perfumes