Essays · Modern Art
René Magritte. L'Homme au journal.
Người rời đi. Căn phòng vẫn nhớ.
The man leaves. The room remembers.
Tate · Tate
Bốn khung, một căn phòng
Man with a Newspaper, tên gốc tiếng Pháp là L'Homme au journal, là tranh sơn dầu trên toan René Magritte vẽ năm 1928. Tác phẩm thuộc bộ sưu tập Tate ở London.
Mặt toan được chia thành bốn ô, như bốn khung của một trang truyện tranh. Cả bốn ô vẽ cùng một góc phòng: một khung cửa sổ, một cái bàn, bức tường, sàn nhà. Màu trầm, nét vẽ phẳng, không có gì cầu kỳ.
Ở ô đầu tiên, một người đàn ông ngồi bên bàn, cầm tờ báo đọc. Ở ba ô còn lại, căn phòng y hệt, nhưng không có ai. Người ấy đơn giản là không còn ở đó.
Chỉ có vậy. Không có sự kiện nào xảy ra. Không có câu chuyện nào được kể.
Người xem đi tìm cái khác
Chính vì không có gì xảy ra, người xem bắt đầu tự làm việc. Mắt đi từ ô này sang ô kia, so từng chi tiết. Người đàn ông đi đâu? Ba ô sau có khác gì nhau không? Có phải thời gian đang trôi, hay đây chỉ là bốn lần nhìn cùng một khoảnh khắc?
Trò chơi tìm điểm khác nhau là một trò trẻ con quen thuộc. Magritte dùng đúng cấu trúc ấy, nhưng lật ngược. Thay vì giấu những khác biệt nhỏ, ông đưa ra một khác biệt lớn nhất có thể, một con người, rồi để mọi thứ còn lại y nguyên.
Kết quả là ba ô trống không còn trống. Chúng mang theo hình người đàn ông như một vết in. Ta không thể nhìn chúng mà không nghĩ đến người ấy.
Cấu trúc bốn ô cũng gợi đến những tấm ảnh chụp liên tiếp, hoặc những khung phim. Người xem quen đọc chúng theo thứ tự, từ trái sang phải, từ trên xuống dưới, và chờ một diễn biến. Ở đây, diễn biến duy nhất đã xảy ra ngay giữa ô đầu và ô thứ hai, ở chỗ mà tranh không vẽ. Mọi thứ quan trọng nằm trong khe hở giữa hai khung.
Cái bí ẩn trong đồ vật bình thường
Magritte là một trong những hoạ sĩ Siêu thực quan trọng nhất của Bỉ. Khác với nhiều người trong nhóm, ông ít vẽ những cảnh mơ biến dạng. Ông vẽ đồ vật bình thường, bằng nét rõ ràng, rồi đặt chúng vào một tình huống sai lệch: một cái tẩu kèm dòng chữ phủ nhận nó, một ô cửa sổ chồng lên phong cảnh, một người đàn ông đội mũ quả dưa che mặt.
Man with a Newspaper được vẽ trong những năm Magritte sống gần Paris, cuối thập niên 1920, giai đoạn ông làm việc nhiều và thử nghiệm mạnh nhất. Căn phòng trong tranh không có gì siêu thực. Chính sự bình thường ấy làm câu hỏi thêm sắc.
Cái bí ẩn, với Magritte, không nằm ở chỗ xa xôi. Nó nằm trong một căn phòng khách, một tờ báo, một buổi chiều. Nhóm Siêu thực ở Paris mang giấc mơ vào nhiều nơi, từ hội hoạ đến cả thời trang, như những chiếc mũ và áo của Elsa Schiaparelli. Magritte thì mang nó vào chỗ quen thuộc nhất.
Tranh như một bài tập nhìn
Có thể đọc bức tranh như một câu chuyện về sự biến mất. Cũng có thể đọc nó như một bài tập nhìn. Magritte hỏi: ta có thật sự nhìn căn phòng, hay chỉ nhìn người ở trong đó?
Khi người đàn ông còn ngồi đó, mắt ta dừng ở ông ta. Cửa sổ, cái bàn, bức tường chỉ là phông nền. Khi ông ta biến mất, phông nền bỗng thành nhân vật chính. Lần đầu tiên, ta nhìn kỹ căn phòng.
Ai từng dọn đồ khỏi một căn nhà cũ đều biết cảm giác ấy. Khi đồ đạc và người đã đi hết, bức tường, sàn gỗ, ô cửa sổ mới hiện ra rõ nhất. Chúng vẫn ở đó từ trước, chỉ là chưa bao giờ được nhìn.
Bức tranh không trả lời người đàn ông đi đâu. Nó chỉ cho thấy rằng một vật, một căn phòng, có thể giữ sự hiện diện của một người lâu hơn chính người ấy.
Four frames, one room
Man with a Newspaper, L'Homme au journal in the original French, is an oil painting on canvas made by René Magritte in 1928. It is in the collection of Tate in London.
The canvas is divided into four panels, like the frames of a comic strip. All four show the same corner of a room: a window, a table, the wall, the floor. Muted colour, flat handling, nothing elaborate.
In the first panel a man sits at the table reading a newspaper. In the other three the room is identical, but empty. He is simply no longer there.
That is all. Nothing happens. No story is told.
The viewer looks for the difference
Because nothing happens, the viewer starts to work. The eye moves from panel to panel, comparing details. Where did the man go? Are the last three any different from one another? Is time passing, or are these four looks at the same moment?
Spot the difference is a familiar children's game. Magritte used its structure and turned it around. Instead of hiding small differences, he offered the biggest one possible, a human being, and left everything else exactly the same.
The result is that the empty panels are no longer empty. They carry the man like an imprint. We cannot look at them without thinking of him.
The four panel structure also recalls a sequence of photographs, or frames of film. We are used to reading them in order, left to right, top to bottom, waiting for something to develop. Here the only development has already happened between the first panel and the second, in the place the painting does not show. Everything that matters lies in the gap between two frames.
Mystery in ordinary things
Magritte is one of the most important Belgian Surrealists. Unlike many in the movement, he rarely painted warped dream scenes. He painted ordinary objects clearly, then placed them in a situation slightly wrong: a pipe with a line of text denying it, a window laid over a landscape, a man in a bowler hat with his face hidden.
Man with a Newspaper dates from the years Magritte lived near Paris at the end of the 1920s, a period of intense work and experiment. The room in the painting contains nothing surreal. That very ordinariness sharpens the question.
For Magritte, mystery was not somewhere far away. It lived in a sitting room, a newspaper, an afternoon. The Surrealists in Paris carried dreams into many fields, from painting to fashion, as in the hats and dresses of Elsa Schiaparelli. Magritte carried them into the most familiar place of all.
A painting as an exercise in looking
The painting can be read as a story of disappearance. It can also be read as an exercise in looking. Magritte asks: do we really look at the room, or only at the person in it?
While the man is sitting there, our eyes stop at him. Window, table, wall are background. When he disappears, the background becomes the main character. For the first time we look closely at the room.
Anyone who has moved out of an old home knows the feeling. Once the furniture and the people are gone, the walls, the floorboards, the window appear most clearly. They were always there; they had simply never been looked at.
The painting does not say where the man went. It only shows that an object, a room, can hold someone's presence longer than the person does.
Modern Art