Essays · Olfactory Art
Rivane Neuenschwander. Eatable Alphabet.
Mỗi chữ cái là một mùi trong bếp.
Each letter is a smell from the kitchen.
Artforum · Artforum
Hai mươi sáu tấm, hai mươi sáu thứ bột
Eatable Alphabet, tên gốc tiếng Bồ Đào Nha là Alfabeto comestível, được Rivane Neuenschwander làm năm 2001. Tác phẩm gồm hai mươi sáu tấm, mỗi tấm khoảng bảy mươi mốt nhân năm mươi phân. Nền là tấm PVC trắng. Trên đó là những sọc ngang có màu.
Màu không đến từ sơn. Nó đến từ bột thực phẩm và gia vị, được giữ lại trên mặt tấm bằng băng dính trong. Mỗi sọc là một dải bột nằm dưới một dải băng keo. Cách làm đơn giản đến mức gần như là đồ chơi, nhưng kết quả lại giống hệt một bức tranh trừu tượng hình học nghiêm túc.
Hai mươi sáu tấm ứng với hai mươi sáu chữ cái Latin. Mỗi chữ cái được gán cho một thứ bột, xếp theo thứ tự chữ cái, nhưng tên gọi lấy từ nhiều ngôn ngữ khác nhau. Bộ tranh bắt đầu với açafrão, tiếng Bồ Đào Nha, rồi black pepper, rồi đi qua anis, chile, dill, gergelim, tức hạt vừng, và kết thúc ở za'atar, hỗn hợp lá thơm của vùng Trung Đông.
Có những tấm dùng bột cam, có tấm dùng cà ri Ấn Độ. Sự khác nhau giữa các chữ cái nằm ở màu của từng thứ bột, và ở chính thứ bột ấy.
Một hệ thống bị làm mềm
Bảng chữ cái là một trong những hệ thống cứng nhất ta học từ nhỏ. A trước B. B trước C. Không thương lượng. Neuenschwander giữ nguyên trật tự đó, nhưng cho mỗi vị trí một nội dung không ai ngờ. Chữ S không còn là một âm. Nó là một thứ bột có vị, có mùi, có quê.
Và những cái tên đi qua nhiều thứ tiếng. Một chữ cái bằng tiếng Bồ Đào Nha, chữ tiếp theo bằng tiếng Anh, chữ sau nữa bằng một tiếng khác. Bảng chữ cái Latin, vốn được dùng để viết nhiều ngôn ngữ, ở đây trở thành một cái chợ gia vị nơi mọi thứ tiếng cùng bày hàng.
Mối nối giữa đơn vị nhỏ nhất của chữ viết và những gia vị từ khắp thế giới mở ra những liên tưởng tự do. Người xem có thể đọc từng chữ như một món ăn, một vùng đất, một ký ức về bữa cơm. Hệ thống vẫn còn đó, nhưng đã được nêm.
Nghệ sĩ người Brazil, sinh năm 1967 ở Belo Horizonte, thường làm việc với những vật liệu nhỏ và dễ mất: bọt xà phòng, ruy băng, thức ăn. Có lần bà để ốc sên ăn giấy gạo, để lại những lỗ thủng như những dòng chữ. Eatable Alphabet thuộc cùng một mạch ấy. Chữ viết và thức ăn gặp nhau, và thứ nào cũng có thể bị ăn mòn.
Mắt thấy sọc, mũi thấy bếp
Đứng trước bộ tranh, thị giác thấy những gì nó quen thấy: nhịp sọc, tương phản màu, khoảng trắng. Nếu chỉ nhìn, người ta có thể đi qua cả hai mươi sáu tấm mà nghĩ đây là một bài tập về màu.
Nhưng chất liệu mang theo nhiều hơn màu. Tiêu, cà ri, vừng, hồi, lá thơm đều là những thứ người ta biết bằng mũi và lưỡi trước khi biết bằng mắt. Khi biết chất liệu là gia vị, cách nhìn đổi hẳn. Hai tấm cùng màu nâu có thể là hai thứ khác xa nhau trong bếp. Cái phân biệt chúng không còn là màu, mà là ký ức về mùi và vị mà người xem mang theo.
Đây là chỗ tác phẩm lật lại thứ bậc quen thuộc của phòng tranh. Thị giác được mời vào trước, nhưng khứu giác mới là giác quan hiểu chuyện. Một bức tranh trừu tượng thành ra một tủ gia vị.
Năm 2014, bộ tranh được trưng trong mal-entendidos, triển lãm lớn của Neuenschwander tại Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại São Paulo. Nó cũng gần với những thực hành khác dùng gia vị làm chất liệu điêu khắc, như những tượng đúc từ trầm, thảo mộc và gia vị của Benitha Perciyal. Ở cả hai, thứ bột trong bếp được nâng lên thành vật để ngắm, nhưng không bao giờ thôi là thứ để ăn và để ngửi.
Twenty six panels, twenty six powders
Eatable Alphabet, in Portuguese Alfabeto comestível, was made by Rivane Neuenschwander in 2001. It consists of twenty six panels, each about 71.5 by 50 centimetres. The ground is white PVC. On it run coloured horizontal stripes.
The colour is not paint. It is food powder and spice, held to the surface with clear adhesive tape. Each stripe is a band of powder under a band of tape. The method is almost a child's game, yet the result looks exactly like serious geometric abstraction.
The twenty six panels match the twenty six letters of the Latin alphabet. Each letter is given a powder, in alphabetical order, but the names come from different languages. The series begins with açafrão, Portuguese, then black pepper, passes through anis, chile, dill and gergelim, which is sesame, and ends with za'atar, the Middle Eastern herb mix.
Some panels use orange powder, some Indian curry. What separates one letter from another is the colour of each powder, and the powder itself.
A system, softened
The alphabet is one of the most rigid systems we learn as children. A before B. B before C. No negotiation. Neuenschwander keeps the order but gives each place an unexpected content. The letter S is no longer a sound. It is a powder with a taste, a smell, a homeland.
The names cross languages too. One letter in Portuguese, the next in English, the next in something else. The Latin alphabet, used to write so many tongues, becomes a spice market where every language sets out its stall.
Linking the smallest unit of writing to spices from around the world opens free association. A viewer can read each letter as a dish, a region, a memory of a meal. The system is still there, only now it is seasoned.
The Brazilian artist, born in Belo Horizonte in 1967, often works with small, perishable things: soap bubbles, ribbons, food. She once let snails eat rice paper, leaving holes that read like lines of text. Eatable Alphabet belongs to the same thread. Writing and food meet, and either can be eaten away.
The eye sees stripes, the nose sees a kitchen
In front of the series, sight finds what it is used to: rhythm of stripes, contrast, white space. Looking alone, one could walk past all twenty six panels and take them for a colour exercise.
But the material carries more than colour. Pepper, curry, sesame, anise and herbs are things we know by nose and tongue before we know them by eye. Once you know the material is spice, the looking changes. Two brown panels may be two very different things in a kitchen. What tells them apart is no longer colour but the memory of smell and taste the viewer brings along.
This is where the work turns the usual gallery hierarchy over. Sight is invited in first, but smell is the sense that understands. An abstract painting becomes a spice cupboard.
In 2014 the series was shown in mal-entendidos, Neuenschwander's large exhibition at the Museu de Arte Moderna de São Paulo. It sits close to other practices that use spice as sculptural matter, such as Benitha Perciyal's figures cast from incense, herbs and spices. In both, kitchen powder is raised into something to look at, yet never stops being something to eat and to smell.
Olfactory Art