Essays · Fashion as Design

Africa Fashion.

Chào bộ áo trước, rồi mới chào người mặc.

Greet the dress first, then its wearer.

Africa Fashion tại V&A: trang phục của các nhà thiết kế châu Phi trên sàn diễn

© Nabil Zorkot · Victoria and Albert Museum (V&A)


Một châu lục, nhiều giọng

Africa Fashion mở tại V&A South Kensington ngày 2 tháng 7 năm 2022 và kéo dài đến ngày 16 tháng 4 năm 2023. Bảo tàng mô tả nó như một cuộc khảo sát về sức sống và tầm ảnh hưởng toàn cầu của một nền thời trang đa dạng như chính châu lục ấy.

Khung thời gian bắt đầu từ giữa thế kỷ 20, những thập niên nhiều quốc gia châu Phi giành độc lập, và đi tới các nhà thiết kế đương đại. Triển lãm không chỉ trưng áo. Nó dùng cả ảnh, vải, âm nhạc và nghệ thuật thị giác để dựng lại một bối cảnh.

Tên người và tên nơi chốn trải khắp các phòng. Nigeria, Ghana, Kenya, Ethiopia, Maroc, Cameroon, Nam Phi. Lagos, Abuja, Johannesburg, Addis Ababa. Và Paris, nơi nhiều nhà thiết kế châu Phi trình diễn bộ sưu tập.

Cái tên Africa Fashion nghe như một phạm trù lớn. Nhưng những gì người xem thấy là từng vật cụ thể, mỗi vật có một người làm, một thành phố, một năm.

Vải trước, rồi mới đến áo

Nền của triển lãm là vải. Một tấm adire, vải nhuộm chàm của Nigeria, xanh đậm với những vệt xanh nhạt, nằm trong bộ sưu tập V&A từ năm 1965. Một tấm vải bông nhiều màu từ Ghana, làm trong khoảng 1900 đến 1949. Những tấm vải ấy có trước mọi tên nhà thiết kế.

Rồi vải đi vào thiết kế mới. Nkwo Onwuka, ở Abuja, làm bộ sưu tập Who Knew xuân hè 2019 từ DAKALA CLOTH: mũ, áo khoác và váy nhuộm ba sắc xanh nhạt, xanh đậm và trắng. Lagos Space Programme làm một chiếc váy cài khuy xanh đậm nhạt lốm đốm, kèm mặt nạ đính cườm, trong bộ sưu tập năm 2021 mang câu chào bộ áo trước người mặc.

Những nhà tiên phong có mặt bên cạnh những người trẻ. Naima Bennis, được V&A gọi là nhà thiết kế tiên phong của Maroc, xuất hiện trong một bức ảnh đen trắng, áo dài và áo choàng có mũ trùm. Chris Seydou có một thiết kế váy đen với áo tay ngắn viền hoạ tiết trắng. Kofi Ansah làm trang phục màu cam rực cho đám cưới của Ashley Shaw-Scott Adjaye và David Adjaye ở Ghana năm 2014.

Còn sàn diễn hôm nay thì ở khắp nơi. Imane Ayissi trình diễn bộ sưu tập Mbeuk Idourrou thu đông 2019 ở Paris: quần, áo và áo choàng hồng ánh kim, tua rua. IAMISIGO ở Kenya làm bộ sưu tập Chasing Evil thu đông 2020. Thebe Magugu ở Johannesburg làm bộ Alchemy thu đông 2021, một bộ vest màu kem ghép mảnh, mũ rơm lớn buộc dưới cằm. Maison ArtC ở Maroc làm The Trench năm 2021, một bộ đồ trong suốt phủ kín hình bàn tay đen.

Tự chọn cách được nhìn

Phần đáng nhớ nhất có lẽ là ảnh. Studio Kameni ở Cameroon chụp hai người đàn ông áo trắng, đội mũ, đeo kính râm, ngả lưng trên ghế, một bình hoa sau lưng. Sanlé Sory chụp năm 1977 một bức mang tên Je Vais Décoller, tôi sắp cất cánh: một người bước lên hình chiếc máy bay vẽ trên phông nền.

Những tấm ảnh studio ấy không phải ảnh thời trang theo nghĩa tạp chí. Chúng là ảnh người ta tự đặt chụp, mặc bộ đẹp nhất, chọn dáng ngồi, chọn phông. Thời trang ở đây là một quyết định về cách mình xuất hiện trước người khác.

Ảnh đương đại tiếp nối điều ấy. Gouled Ahmed tự chụp chân dung trong loạt Addis Foam ở Ethiopia, đeo mũ, trang sức trên mặt và khuyên mũi. Người chụp và người được chụp là một.

Africa Fashion không cố gom một châu lục vào một phong cách. Nó để các giọng đứng cạnh nhau, mỗi giọng một thành phố, một thời. Người xem đi qua các phòng và nhận ra rằng câu hỏi không phải thời trang châu Phi trông ra sao. Câu hỏi là ai đang tự quyết định hình ảnh của mình, và bằng vật gì.


One continent, many voices

Africa Fashion opened at V&A South Kensington on 2 July 2022 and ran until 16 April 2023. The museum described it as a survey of the vitality and global reach of a fashion scene as varied as the continent itself.

Its span began in the mid twentieth century, the decades when many African nations won independence, and reached today's designers. It did not show clothes alone. Photographs, textiles, music and visual art rebuilt the setting around them.

Names of people and places ran through the rooms. Nigeria, Ghana, Kenya, Ethiopia, Morocco, Cameroon, South Africa. Lagos, Abuja, Johannesburg, Addis Ababa. And Paris, where many African designers show their collections.

The title sounds like a vast category. What visitors actually saw were specific objects, each with a maker, a city and a year.

Cloth first, then the garment

The ground of the exhibition was cloth. A piece of adire, the indigo dyed cloth of Nigeria, dark blue with paler marks, in the V&A collection since 1965. A multicoloured cotton cloth from Ghana made between 1900 and 1949. These cloths come before any designer's name.

Then cloth enters new design. Nkwo Onwuka in Abuja made her Who Knew collection for Spring/Summer 2019 from DAKALA CLOTH: headpiece, jacket and skirt dyed pale blue, deep blue and white. Lagos Space Programme made a buttoned dress in speckled blues with a beaded mask for the 2021 collection named after greeting the dress before its wearer.

Pioneers stood beside younger designers. Naima Bennis, whom the V&A calls a pioneering Moroccan designer, appears in a black and white photograph in a long dress and hooded cape. Chris Seydou is represented by a black skirt and short sleeved jacket with white patterned trim. Kofi Ansah made bright orange ensembles for the wedding of Ashley Shaw-Scott Adjaye and David Adjaye in Ghana in 2014.

Today's runways were everywhere. Imane Ayissi showed the Mbeuk Idourrou collection in Paris for Autumn/Winter 2019: metallic pink trousers, top and cape with tassels. IAMISIGO in Kenya made Chasing Evil for Autumn/Winter 2020. Thebe Magugu in Johannesburg made Alchemy for Autumn/Winter 2021, including a cream patchwork suit and a large straw hat tied under the chin. Maison ArtC in Morocco made The Trench in 2021, a translucent outfit covered in black handprints.

Choosing how to be seen

The most memorable part may have been the photographs. Studio Kameni in Cameroon photographed two men in white shirts, hats and sunglasses, leaning back in chairs, a vase of flowers behind them. In 1977 Sanlé Sory made Je Vais Décoller, I am about to take off: a figure stepping onto an aeroplane painted on the backdrop.

These studio portraits are not fashion photographs in the magazine sense. People commissioned them, wore their best clothes, chose how to sit, chose the backdrop. Fashion here is a decision about how to appear before others.

Contemporary images carry this on. Gouled Ahmed made a self-portrait in the Addis Foam series in Ethiopia, wearing a headpiece, facial jewellery and a nose piercing. The one behind the camera and the one in front are the same.

Africa Fashion did not try to squeeze a continent into one style. It let voices stand side by side, each with its city and its time. Walking through, visitors came to see that the question is not what African fashion looks like. It is who decides their own image, and with which objects.