Essays · Photography
Bieke Depoorter. Ou Menya.
Một đêm đủ để thấy một ngôi nhà từ bên trong.
One night is enough to see a house from the inside.
© Bieke Depoorter · Magnum Photos
Một mảnh giấy tiếng Nga
Năm 2009, Bieke Depoorter, một nhiếp ảnh gia trẻ người Bỉ, đi một mình qua nước Nga. Cô mang theo một mảnh giấy nhỏ, trên đó viết nguệch ngoạc vài chữ tiếng Nga: lời xin được ngủ nhờ một đêm.
Cô đi theo tuyến đường sắt Xuyên Siberia, dừng ở những làng nhỏ dọc đường ray, những nơi ít ai nhắc tới. Ở mỗi nơi, cô đưa mảnh giấy cho người cô gặp. Có người lắc đầu. Có người mở cửa.
Cô đi ba chuyến, mỗi chuyến khoảng một tháng. Mỗi đêm một nhà khác. Cô đi từ phòng khách này sang phòng khách khác, và chiếc ghế sofa của người lạ trở thành giường của cô trong một đêm.
Tuyến Xuyên Siberia nối Moscow với Vladivostok, băng qua gần trọn chiều ngang nước Nga. Tàu chạy nhiều ngày liền qua rừng, đồng trống và những ga nhỏ. Người đi tàu thường chỉ nhìn các ngôi làng qua cửa kính. Depoorter xuống tàu, bước vào chính những ngôi làng ấy, và gõ cửa.
Phòng khách là trung tâm
Depoorter chụp ở nơi cô ngủ: phòng khách. Cô gọi đó là tâm điểm của đời sống gia đình. Ở những ngôi nhà nông thôn nước Nga, phòng khách là nơi ăn, nơi xem tivi, nơi cãi nhau, nơi trẻ con chơi, nơi người già ngủ gật. Và đêm ấy, là nơi một người lạ nằm.
Ảnh của cô là ảnh màu, chụp trong những căn phòng chật, đầy đồ đạc của một đời sống gia đình. Có những người đang làm việc của họ, như thể không có ai lạ trong phòng. Có những người nhìn thẳng vào cô, không rõ đang nghĩ gì.
Cô không dàn dựng. Cô không có thời gian để dàn dựng. Mọi cuộc gặp đều tình cờ, và mọi tấm ảnh đều được chụp trong khoảng vài giờ, giữa bữa tối và buổi sáng hôm sau.
Ở chỗ tôi
Ou Menya là cách phiên âm một cụm từ tiếng Nga, nghĩa là ở chỗ tôi, ở nhà tôi. Đó là câu mà chủ nhà có thể nói khi mời khách: cô ngủ ở chỗ tôi đi. Tên tập ảnh vì thế không thuộc về người chụp. Nó thuộc về những người đã mở cửa.
Depoorter nói về những lần ở nhờ ấy như những khoảnh khắc ngắn nhưng rất mạnh, được chia sẻ giữa hai bên. Người chủ nhà cho một người lạ vào nơi riêng tư nhất của mình. Người lạ, đổi lại, nhìn thấy họ như họ vẫn sống, không trang điểm cho khách.
Có một sự tin cậy lạ lùng trong việc ấy. Không ai biết người kia là ai. Không có hợp đồng, không có lời hứa. Chỉ có một mảnh giấy, một cánh cửa, và một đêm.
Người xem ảnh cũng được đặt vào vị trí của người khách. Ta đứng ở góc phòng như cô đã đứng, nhìn một gia đình đi qua buổi tối bình thường của họ, từng người một, từng việc một. Ta không biết tên họ. Ta chỉ biết mình đang ở trong nhà họ, và điều đó vừa gần gũi, vừa hơi ngượng ngùng. Chính cảm giác ngượng ấy làm những tấm ảnh trở nên thật.
Vì sao đáng nhớ
Loạt ảnh Ou Menya giúp Depoorter nhận giải HP Magnum Expression Award. Năm 2011, nhà xuất bản Lannoo ở Bỉ in thành sách, cuốn sách đầu tiên của cô. Về sau cô trở thành thành viên của Magnum Photos, và tiếp tục làm nhiều dự án theo cùng một cách: đi vào nhà người lạ, ở lại một đêm.
Đặt cạnh Pictures from Home của Larry Sultan, ta thấy hai cách nhìn vào một ngôi nhà. Sultan chụp nhà của chính cha mẹ mình, nơi ông thuộc về, và tìm những gì ông chưa từng thấy ở đó. Depoorter chụp nhà của người hoàn toàn xa lạ, nơi cô không thuộc về, và thấy ngay những gì người trong nhà đã quên.
Ou Menya không phải một bức chân dung nước Nga. Nó là một chuỗi những đêm. Mỗi đêm là một cánh cửa đã mở ra, và điều đó, tự nó, đã đáng được ghi lại.
A note in Russian
In 2009 Bieke Depoorter, a young Belgian photographer, travelled alone through Russia. She carried a small piece of paper with a few Russian words scribbled on it: a request to sleep over for one night.
She followed the Trans Siberian railway, stopping in small villages along the line, places rarely mentioned. In each one she showed the note to whoever she met. Some shook their heads. Some opened the door.
She made three trips of about a month each. Every night a different house. She moved from living room to living room, and a stranger's couch became her bed for one night.
The Trans Siberian line links Moscow with Vladivostok, crossing almost the full width of Russia. Trains run for days through forest, open steppe and small stations. Most passengers see the villages only through the window. Depoorter got off the train, walked into those villages, and knocked.
The living room at the centre
Depoorter photographed where she slept: the living room. She has called it the epicentre of family life. In rural Russian homes the living room is where people eat, watch television, argue, where children play and the old doze. And that night, where a stranger lies down.
Her pictures are in colour, made in small rooms full of the things of family life. There are people going about their business as if no stranger were in the room. There are people looking straight at her, impossible to read.
She did not stage anything. She had no time to. Every encounter was accidental, and every picture was made within a few hours, between supper and the next morning.
At my place
Ou Menya transliterates a Russian phrase meaning at my place, at my home. It is what a host might say to a guest: sleep at my place. So the title does not belong to the photographer. It belongs to those who opened the door.
Depoorter speaks of these stays as brief but very powerful shared moments. The host lets a stranger into the most private room they have. The stranger, in return, sees them as they live, without putting on a face for company.
There is a strange trust in it. Neither knows who the other is. No contract, no promise. Only a note, a door, and one night.
The viewer is placed in the guest's position too. We stand in a corner of the room as she did, watching a family go through an ordinary evening, one person, one task at a time. We do not know their names. We only know we are inside their home, which feels both intimate and slightly awkward. That awkwardness is what makes the pictures real.
Why it stays
Ou Menya won Depoorter the HP Magnum Expression Award. In 2011 the Belgian publisher Lannoo released it as her first book. She later became a member of Magnum Photos, and went on to make more projects in the same way: entering strangers' homes, staying the night.
Beside Larry Sultan's Pictures from Home, two ways of looking into a house appear. Sultan photographed his own parents' home, where he belonged, and searched it for what he had never seen. Depoorter photographed the homes of complete strangers, where she did not belong, and saw at once what the family had forgotten.
Ou Menya is not a portrait of Russia. It is a string of nights. Each is a door that opened, and that alone was worth recording.
Photography