Essays · Olfactory Art
Gala Porras-Kim. The motion of an alluvial record.
Đất sét ướt vẫn còn đang ghi. Hơi nước cũng là một chất liệu.
Wet clay is still recording. Moisture is a material too.
Một nhà kính ở Manhattan
Từ ngày 19 tháng 9 đến ngày 7 tháng 12 năm 2024, Storefront for Art and Architecture ở New York trưng bày The motion of an alluvial record của Gala Porras-Kim. Porras-Kim sinh năm 1984 ở Bogotá, Colombia, sống và làm việc ở Los Angeles và London.
Để vào xem, người ta đi qua một tấm rèm nhựa dày, ghép với nhau bằng nam châm. Bên trong là một căn phòng như một cái lán, hay một nhà kính. Nhiệt độ được giữ ở khoảng 27 độ C. Độ ẩm 84 phần trăm. Không khí nặng, ướt, bám lên da.
Căn phòng được điều chỉnh để giống khí hậu vùng đất ngập nước trên bán đảo Yucatán, Mexico. Không phải để người xem thấy dễ chịu, mà để tác phẩm được sống đúng điều kiện của nó.
Người viết cho The Brooklyn Rail kể rằng trước khi kịp nhìn gì, cô đã ngửi thấy một mùi đất nồng, mùi khoáng. Đó là mùi của đất sét ướt.
Máng đất sét và hai tấm mica
Giữa phòng là một tủ kính dài, mở phía trên, đầy đất sét lấy từ vùng đầm lầy Yucatán. Đất sét ấy được bồi qua nhiều thế kỷ, lớp trầm tích này đè lên lớp kia. Nó giữ trong mình lịch sử địa chất của vùng đất, và cả dấu vết của con người đã sống ở đó.
Trong không khí nóng ẩm, đất sét không khô lại. Nó vẫn mềm, vẫn có thể chảy, vẫn thay đổi. Khi gặp nước, những hạt của nó không nằm yên theo thứ tự thời gian. Chúng trộn vào nhau, lớp cũ trồi lên, lớp mới chìm xuống.
Ở hai đầu phòng treo hai tấm mica. Một tấm vẽ con rắn hoa súng, hình ảnh quen thuộc trong nghệ thuật Maya, và được phủ lớp chống đọng hơi nước. Người xem vẫn nhìn thấy hình, qua những vệt nước chảy dài.
Tấm kia có tên Rain portrait, kèm chú thích Chaac's lacrimatory. Chaac là thần mưa của người Maya, và lacrimatory là chiếc bình nhỏ đựng nước mắt. Tấm mica này không được phủ gì. Hơi nước đọng lên nó cho đến khi hình ảnh biến mất hoàn toàn trong sương mù. Chân dung của thần mưa bị chính mưa che đi.
Khi hơi nước cũng là chất liệu
Porras-Kim từ lâu làm việc với câu hỏi: các bảo tàng giữ đồ vật như thế nào, và theo luật của ai. Nhiều cổ vật trong bảo tàng phương Tây được mang đi từ nơi khác, trong những hoàn cảnh không công bằng. Rồi chúng được giữ trong phòng kính có nhiệt độ và độ ẩm chuẩn, thứ chuẩn do chính bảo tàng đặt ra.
Tác phẩm này lật ngược cách làm ấy. Thay vì đưa vật về điều kiện của bảo tàng, Porras-Kim đưa điều kiện của nơi vật được lấy lên vào phòng trưng bày. Căn phòng phục vụ đất sét, không phải đất sét phục vụ căn phòng.
Điều đó cũng đặt câu hỏi về năng lượng. Giữ một căn phòng ở New York nóng và ẩm như Yucatán tốn điện, cũng như giữ một kho bảo tàng mát và khô tốn điện. Bài phê bình nhắc rằng chuẩn khí hậu của các định chế phương Tây cũng là một vấn đề bền vững.
Trong phòng, hơi nước không còn là thứ cần loại bỏ. Nó đọng, chảy, che mờ. Nó quyết định người xem thấy được gì. Người viết The Brooklyn Rail nói rằng hơi nước trở thành một chất liệu có đời sống riêng.
Thời gian không đi thẳng
Tờ báo đi kèm triển lãm nói rằng hơi ẩm trong phòng gợi tới cách người Maya hiểu thời gian: không đi theo một đường thẳng, mà trôi, vòng lại, lặp lại. Đất sét phù sa cũng vậy. Nó không giữ quá khứ theo thứ tự như một cuốn sách. Nó giữ như nước giữ, lẫn vào nhau.
Triển lãm là một phần của Swamplands, chương trình kéo dài một năm của Storefront về những vùng đất ngập nước quanh vịnh Mexico: Louisiana, Texas, Yucatán. Trước Porras-Kim là các triển lãm của Fred Schmidt-Arenales và Imani Jacqueline Brown. Cũng từ vùng đầm lầy Louisiana ấy, Candice Lin đã làm Swamp Fat, một tác phẩm khác mà mùi là cách để nhớ.
Đầm lầy thường bị coi là nơi trống, chỉ chờ lấp đi để xây. Porras-Kim cho thấy ngược lại. Một máng đất sét ướt, trong một căn phòng nóng, là một kho lưu trữ đang chuyển động. Muốn đọc nó, phải để nó ướt. Và phải bắt đầu bằng mũi.
A hothouse in Manhattan
From 19 September to 7 December 2024, Storefront for Art and Architecture in New York showed Gala Porras-Kim's The motion of an alluvial record. Porras-Kim was born in 1984 in Bogotá, Colombia, and lives and works in Los Angeles and London.
To enter, visitors pushed through heavy plastic flaps held together by magnets. Inside was a shed like room, almost a hothouse. The temperature was kept around 27 degrees Celsius. Humidity at 84 percent. The air was heavy and wet and clung to the skin.
The room was tuned to the climate of the wetlands of Mexico's Yucatán Peninsula. Not for the visitor's comfort, but so the work could live in its own conditions.
The Brooklyn Rail reviewer wrote that before she could look at anything, she smelled something earthy and mineral. It was the smell of wet clay.
A trough of clay and two plexiglass sheets
In the middle of the room ran a long open vitrine filled with clay from the Yucatán wetlands. The clay was laid down over centuries, sediment upon sediment. It holds the geological history of the land and traces of the people who lived there.
In the hot, damp air, the clay does not dry. It stays soft, able to flow, able to change. In water, its particles do not stay in chronological order. They mix; old layers rise, new ones sink.
At either end of the room hung a plexiglass sheet. One showed a water lily serpent, a common image in Maya art, and was coated against fog. Visitors could still see the image through trails of condensation.
The other was titled Rain portrait, with the subtitle Chaac's lacrimatory. Chaac is the Maya god of rain; a lacrimatory is a small vessel for tears. This sheet was left uncoated. Moisture gathered on it until the image vanished into mist. The portrait of the rain god was hidden by rain.
When moisture is a material
Porras-Kim has long asked how museums keep objects, and by whose rules. Many artefacts in Western museums were taken from elsewhere under unequal conditions, then kept behind glass at standard temperatures and humidities set by the museums themselves.
This work turns that around. Instead of bringing the object into museum conditions, Porras-Kim brings the conditions of its origin into the gallery. The room serves the clay, not the other way round.
It also raises a question of energy. Keeping a New York room as hot and humid as the Yucatán takes power, as does keeping a museum store cool and dry. The review notes that the climate standards of Western institutions are themselves a sustainability problem.
In the room, moisture is no longer something to remove. It gathers, runs, blurs. It decides what the visitor can see. The reviewer describes condensation becoming a material with a life of its own.
Time that does not run straight
The exhibition's newspaper links the room's moisture to a Maya view of time: not a straight line but something fluid, circling, returning. Alluvial clay is like that. It does not keep the past in order like a book. It keeps it the way water does, all mixed.
The show belonged to Swamplands, Storefront's year long programme on the wetlands around the Gulf of Mexico: Louisiana, Texas, Yucatán, following exhibitions by Fred Schmidt-Arenales and Imani Jacqueline Brown. From the Louisiana swamps, Candice Lin made Swamp Fat, another work in which smell is a way to remember.
Swamps are often treated as empty land waiting to be filled and built on. Porras-Kim shows the opposite. A trough of wet clay in a hot room is an archive in motion. To read it, you must keep it wet. And you must begin with the nose.
Olfactory Art