Essays · Olfactory Art
Không rõ tác giả, London hoặc East Anglia. The Ramsey Abbey Incense Boat.
Một chiếc thuyền đựng hương, nằm dưới nước ít nhất ba trăm năm.
A boat for incense, under water for at least three centuries.
© Victoria and Albert Museum, London; Acquired with the aid of a generous donation from Mr C. W. Dyson Perrins FSA · Victoria and Albert Museum (V&A)
Một con thuyền cho hương
Trong nghi lễ nhà thờ thời Trung cổ, hương được đốt trong một cái lư treo trên dây xích. Hương khô thì cần một chỗ khác để đựng. Người ta dùng một vật nhỏ hình con thuyền, múc hương từ đó rồi đổ vào lư khi làm lễ. Theo Victoria and Albert Museum, dáng thuyền là dáng chuẩn khắp châu Âu cho loại đồ này, làm bằng đủ thứ kim loại.
Chiếc thuyền ở V&A dài 29 cm, cao 12,5 cm, sâu gần 10 cm, nặng khoảng 540 gram. Nó làm bằng bạc và bạc mạ vàng, có khắc. Mép thuyền hẹp, viền răng cưa như tường thành. Thân phủ những dải hoa văn đan nhau, đục chấm và mạ vàng. Chân đế hình ngôi sao.
Mặt trên khắc hai bông hồng kép cách điệu. Một nửa mặt trên được gắn bản lề để làm nắp, có núm nhọn hình kim cương. Mở nắp là thấy lòng thuyền, chỗ từng chứa hương.
Bảo tàng xác định nó được làm khoảng năm 1350, có thể ở London, có thể ở East Anglia. Người làm không rõ tên. Theo hồ sơ, đây là chiếc thuyền đựng hương Gothic bằng bạc duy nhất của Anh còn lại.
Đầu cừu và bông hồng
Hai đầu thuyền là hai đầu cừu đực, nhô lên từ những con sóng. Một chiếc đã mất sừng. Chi tiết này là manh mối. Trong tiếng Anh, cừu đực là ram. Đầu cừu gần như chắc chắn là một cách chơi chữ cho cái tên Ramsey.
Tu viện dòng Biển Đức Ramsey nằm cách nơi tìm thấy thuyền khoảng bảy tám dặm. Huy hiệu của tu viện có ba đầu cừu đực. Vì vậy người ta cho rằng chiếc thuyền, cùng cái lư hương tìm thấy chung, từng thuộc về tu viện này. Nó là đồ của một nhà thờ hay tu viện giàu có: chất lượng chế tác thuộc hàng cao nhất.
Bông hồng kép trên nắp từng bị đoán là biểu tượng nhà Tudor. Bảo tàng bác điều đó. Đây là biểu tượng của Đức Mẹ Maria, rất phổ biến thời Trung cổ. Nó xuất hiện trên bức tượng ngà hai tấm của giám mục Grandisson ở British Museum, khoảng năm 1340, và trên gậy mục tử của giám mục William of Wykeham, khoảng năm 1367.
Như vậy chiếc thuyền mang hai lớp danh tính cùng lúc. Đầu cừu nói nó thuộc về đâu. Bông hồng nói nó phục vụ ai.
Dưới đáy hồ Whittlesea
Năm 1850, người ta tháo cạn hồ Whittlesea Mere ở Huntingdonshire. Dưới đáy hồ họ tìm thấy chiếc thuyền, một chiếc lư hương, và một nhóm đồ bằng thiếc và gốm. Chiếc lư hương nay cũng ở V&A.
Vì sao chúng nằm đó? Bảo tàng nêu hai khả năng. Một là chúng bị giấu xuống hồ khi các tu viện Anh bị giải thể dưới thời Henry VIII. Nhưng Ramsey dường như chấp nhận việc giải thể khá êm. Năm 1538, Richard Cromwell viết cho chú mình là Thomas Cromwell rằng tu viện trưởng và các tu sĩ đều chịu tuân theo. Các tu sĩ được nhận lương hưu tử tế. Khả năng thứ hai là chúng bị mất trong một tai nạn thuyền, trước khi tu viện bị giải thể.
Không có câu trả lời. Chỉ có một chiếc thuyền nhỏ đựng hương nằm dưới lòng một cái hồ, rất gần tu viện của nó. Nếu nó bị giấu hay đánh rơi trước năm 1538, nó đã nằm đó ít nhất ba trăm năm. Chính xác bao lâu, không ai biết.
Penta đọc chiếc thuyền cạnh một bản khắc của Martin Schongauer thế kỷ 15, The Censer, tả một lư hương Gothic đầy chi tiết. Bản khắc cho thấy cái lư. Chiếc thuyền ở Ramsey là nửa còn lại của nghi lễ: nơi hương nằm chờ trước khi thành khói.
Chiếc thuyền được V&A mua lại nhờ khoản đóng góp của nhà sưu tầm C. W. Dyson Perrins. Nó thuộc về tu viện, rồi thuộc về hồ, giờ thuộc về bảo tàng.
A boat for incense
In the medieval church, incense was burned in a censer swung on chains. The dry incense needed somewhere else to wait. A small boat shaped vessel held it, and it was spooned from there into the censer during the service. According to the Victoria and Albert Museum, the boat was the standard form for such vessels across Europe, made in every metal.
The V&A boat is 29 cm long, 12.5 cm high, almost 10 cm deep, and weighs about 540 grams. It is silver and silver gilt, engraved. Its narrow rim is battlemented like a castle wall. The body is covered in punched, gilded strapwork. The foot is star shaped.
The top is engraved with two stylised double roses. Half of it is hinged to form a lid, with a pointed diamond knop. Lift it and you see the hollow where the incense lay.
The museum dates it to around 1350, made possibly in London, possibly in East Anglia, maker unknown. The record calls it the only English gothic incense boat in silver to survive.
Rams and roses
At each end rises a ram's head from the waves. One has lost a horn. The detail is a clue. The rams are almost certainly a rebus, a visual pun, on the name Ramsey.
The Benedictine abbey of Ramsey lay seven or eight miles from where the boat was found, and its arms bore three rams' heads. So the boat, with the censer found beside it, is thought to have belonged to that abbey. It came from a wealthy church or monastery: the workmanship is of the highest quality.
The double rose on the lid was once taken for a Tudor emblem. The museum rejects this. It is a symbol of the Virgin Mary, common in the Middle Ages. It appears on the Grandisson ivory diptych in the British Museum, around 1340, and on the crozier of Bishop William of Wykeham, around 1367.
So the boat carries two identities at once. The rams say where it belonged. The roses say whom it served.
On the bed of Whittlesea Mere
In 1850 Whittlesea Mere in Huntingdonshire was drained. On its bed lay the boat, a censer, and a group of pewter and pottery objects. The censer is now at the V&A too.
Why were they there? The museum offers two answers. They may have been hidden in the mere when England's monasteries were dissolved under Henry VIII. Yet Ramsey seems to have accepted dissolution calmly: in 1538 Richard Cromwell wrote to his uncle Thomas that abbot and monks were conformable, and the monks received comfortable pensions. Or the hoard was lost, probably in a boating accident, some time before.
There is no answer. Only a small boat for incense lying under a lake, very close to its abbey. If it went into the water before 1538, it lay there at least three hundred years. Exactly how long, no one knows.
Penta reads the boat beside a fifteenth century engraving by Martin Schongauer, The Censer, which shows a gothic censer in fine detail. The engraving gives the censer. The Ramsey boat is the other half of the ritual: where incense waited before becoming smoke.
The V&A acquired it with the help of the collector C. W. Dyson Perrins. It belonged to an abbey, then to a lake, and now to a museum.
Olfactory Art