Essays · Olfactory Art
Regina Mamou. Hang Our Gods.
Cùng một chất, hai lịch sử.
One material, two histories.
Photo courtesy of Craft Contemporary, Los Angeles · Regina Mamou (official site)
Một căn phòng khoảng năm 1980
Từ ngày 31 tháng 5 đến 26 tháng 10 năm 2025, Craft Contemporary ở Los Angeles tổ chức triển lãm Ether: Aromatic Mythologies, về những huyền thoại gắn với mùi. Một trong các tác phẩm là sắp đặt tại chỗ của Regina Mamou, tên Hang Our Gods.
Mamou dựng lại một không gian ngoại giao thời đảng Ba'ath cầm quyền ở Iraq, vào khoảng năm 1980. Một căn phòng tiếp khách, có những vật của thời ấy: một chiếc điện thoại, một chiếc tivi, một chiếc radio. Nhìn qua, đó là một căn phòng trang trọng và yên ắng.
Nhưng mỗi vật trong phòng đều đang nói. Và phía sau các bức tường, có những mùi đang chờ được thả ra. Căn phòng được dựng cho sự lịch thiệp; thứ nó chứa thì không lịch thiệp chút nào.
Ba vật, ba giọng nói
Chiếc điện thoại là loại quay số bằng bakelite, sản xuất vào những năm 1930 hoặc 1940. Nhấc máy lên, người xem nghe những dòng khắc của vua Nebuchadnezzar II, người trị vì Babylon cổ đại. Lựa chọn này có lý do: Saddam Hussein từng cho xây lại Babylon, và nhiều nguồn kể rằng gạch khi ấy được in tên ông, như muốn đặt mình nối tiếp các vị vua xưa.
Chiếc tivi là một máy màn hình ống năm 1975. Nó chiếu hình ảnh cuộc thanh trừng trong đảng Ba'ath năm 1979, năm Saddam Hussein lên nắm quyền.
Chiếc radio đèn điện tử từ những năm 1960 phát một thứ riêng tư hơn nhiều: một cuộn băng cassette gia đình thu ở Iraq năm 1976. Trong đó có giọng ông của nghệ sĩ, anh chị em họ và người thân.
Ba vật, ba lớp thời gian. Một lớp của các vị vua cổ đại. Một lớp của chính trị. Một lớp của gia đình. Tất cả đi qua cùng những đồ điện cũ, trong cùng một căn phòng.
Sáu cồn thuốc, ba chất liệu
Phần mùi của tác phẩm là sáu cồn thuốc do chính nghệ sĩ làm, ngâm trong cồn nồng độ cao. Khi người xem dùng đến các vật trong phòng, mùi thoát ra từ những chỗ giấu sau tường.
Sáu cồn thuốc được chia thành ba cặp, mỗi cặp dùng chung một chất liệu. Nhựa đường cho hai mùi: Divine Seal, dấu niêm thiêng, và Oil Fields, mỏ dầu. Thạch cao cho hai mùi: Archeological Tomb, ngôi mộ khảo cổ, và Mass Grave, hố chôn tập thể. Tro gỗ cho hai mùi: Sacred Offering, lễ vật thiêng, và Chemical Warfare, chiến tranh hoá học.
Mỗi cặp là một phép so sánh. Cùng một chất lấy từ đất Iraq, một nửa thuộc về Lưỡng Hà cổ đại, nửa kia thuộc về những năm dưới chế độ Saddam Hussein. Nhựa đường từng được dùng để gắn, để trét, để niêm. Rồi cũng từ lòng đất ấy là dầu mỏ, thứ quyết định số phận cả một đất nước. Thạch cao che phủ một ngôi mộ cổ, rồi che phủ những ngôi mộ không tên.
Mùi không chịu im lặng
Tên tác phẩm, Hang Our Gods, gợi một hành động bạo lực đối với những gì linh thiêng. Căn phòng thì ngược lại: lịch sự, ngăn nắp, đúng nghi thức ngoại giao. Tác phẩm sống trong khoảng cách giữa hai thứ ấy.
Mùi là thứ phá vỡ khoảng cách đó. Hình ảnh có thể được dàn dựng, lời nói có thể được biên tập. Mùi thoát ra từ sau tường thì không theo nghi thức nào. Nó đến gần, đi vào người, và ở lại lâu hơn lúc người xem rời phòng.
Nghệ thuật dùng mùi để nói về hiểm hoạ chính trị không phải điều mới. Volátil của Cildo Meireles từng để người xem bước vào một căn phòng có mùi khí gas. Nhưng Hang Our Gods làm một việc khác: nó không tạo ra một mùi đe doạ. Nó cho thấy một mùi quen, thậm chí thiêng, có thể đổi nghĩa khi lịch sử đổi hướng.
A room around 1980
From 31 May to 26 October 2025, Craft Contemporary in Los Angeles held the exhibition Ether: Aromatic Mythologies, about myths bound up with smell. One of its works was a site specific installation by Regina Mamou called Hang Our Gods.
Mamou recreates a diplomatic setting from Ba'athist Iraq, around 1980. A reception room, with objects of the period: a telephone, a television, a radio. At first glance it is a formal, quiet room.
But every object in it is speaking. And behind the walls, smells wait to be released. The room is a stage set for politeness; what it holds is not polite at all.
Three objects, three voices
The telephone is a Bakelite rotary model from the 1930s or 1940s. Lift the receiver and you hear the royal inscriptions of Nebuchadnezzar II, ruler of ancient Babylon. The choice has a reason: Saddam Hussein rebuilt Babylon, and many accounts say the bricks were stamped with his name, as if to place himself in the line of the old kings.
The television is a 1975 cathode ray set. It shows footage of the 1979 purge of the Ba'ath Party, the year Saddam Hussein took power.
The 1960s tube radio plays something far more private: a family cassette recorded in Iraq in 1976, with the voices of the artist's grandfather, cousins and relatives.
Three objects, three layers of time. One of ancient kings. One of politics. One of family. All pass through the same old appliances, in the same room.
Six tinctures, three materials
The scent in the work comes from six tinctures made by the artist in high proof alcohol. As visitors use the objects in the room, smells escape from hidden points behind the walls.
The six tinctures form three pairs, each pair sharing one material. Bitumen gives Divine Seal and Oil Fields. Gypsum gives Archeological Tomb and Mass Grave. Wood ash gives Sacred Offering and Chemical Warfare.
Each pair is a comparison. The same substance from Iraqi ground, half belonging to ancient Mesopotamia, half to the years under Saddam Hussein. Bitumen was used to bind, to coat, to seal. Then the same ground gave up oil, which decided the fate of a whole country. Gypsum covered an ancient tomb, then covered graves with no names.
Smell will not keep quiet
The title, Hang Our Gods, suggests violence against what is sacred. The room suggests the opposite: polite, orderly, correct in diplomatic protocol. The work lives in the gap between the two.
Smell is what breaks that gap. Images can be staged, words can be edited. A smell escaping from behind a wall follows no protocol. It comes close, enters the body, and stays after the visitor has left.
Using smell to speak of political danger is not new. Cildo Meireles's Volátil led visitors into a room smelling of gas. But Hang Our Gods does something else: it does not make a threatening smell. It shows how a familiar, even sacred smell can change meaning when history turns.
Olfactory Art