Essays · Contemporary Art
Cecilia Vicuña. Brain Forest Quipu.
Mỗi nút thắt là một cách nhớ.
Each knot is a way to remember.
Tate Modern · Tate Modern
Hai bộ xương trắng trong sảnh tuabin
Tháng 10 năm 2022, ở hai đầu Turbine Hall của Tate Modern, London, có hai khối sợi màu trắng rủ từ trần xuống. Mỗi khối cao hai mươi bảy mét. Nhìn từ xa, chúng giống những thân cây đã chết, vỏ bạc đi vì hạn hán hay vì lửa. Nhìn gần hơn, chúng giống da rắn lột, giống xương, giống những thứ đã khô hết nước.
Tate gọi cặp tác phẩm này là Dead Forest Quipu, quipu của rừng chết. Chúng là phần hình khối của Brain Forest Quipu, tác phẩm Cecilia Vicuña làm cho chương trình Hyundai Commission, trưng bày từ ngày 11 tháng 10 năm 2022 đến ngày 16 tháng 4 năm 2023.
Danh sách vật liệu dài như một bản kiểm kê. Len chưa se, băng vải bông, gạc bông, dây bông, dây gai, lưới đay, dây buộc, giấy gói tái chế, bìa các tông, giấy khadi, que tre, sợi thực vật. Thêm sơn đất sét, nhựa và sơn. Thêm những mẩu xương, ống, que, thuỷ tinh, gốm nhặt từ bờ sông Thames. Tất cả treo trên hai khung thép.
Những vật ven sông do các phụ nữ trong cộng đồng Mỹ Latinh ở London đi nhặt. Vicuña trở lại London suốt tháng 9 và tháng 10 để làm tác phẩm cùng một nhóm thợ và người làm nghề địa phương. Đặt hai khối ở hai đầu sảnh, bà dựng một kiến trúc khác bên trong kiến trúc cũ: hai điểm neo, và khoảng giữa để người xem đi qua.
Quipu, một bài thơ trong không gian
Quipu, còn viết là khipu, nghĩa là nút trong tiếng Quechua. Đó là một sợi dây chính, từ đó rủ xuống nhiều sợi nhỏ, thắt nút theo nhiều kiểu, nhuộm nhiều màu. Người Andes đã dùng nó từ khoảng năm 2500 trước Công nguyên cho đến thế kỷ 16. Người ta cho rằng quipu ghi được số liệu, cả thơ và chuyện kể. Nhiều cách thắt nay không còn ai đọc được.
Sau cuộc chinh phục của châu Âu, quipu bị cấm và bị đốt. Nhưng theo cách Vicuña kể, ý niệm của nó không chết. Nó vẫn sống trong văn hoá Andes như một hình dung về sự nối kết: thân thể, cộng đồng, vũ trụ, buộc vào nhau bằng một sợi dây.
Vicuña sinh năm 1948 ở Chile, vừa là nhà thơ vừa là nghệ sĩ. Bà học mỹ thuật ở Đại học Chile tại Santiago, rồi sang London học tiếp ở Slade School of Fine Art năm 1972. Sau cuộc đảo chính lật đổ tổng thống Salvador Allende, bà ở lại London sống lưu vong đến năm 1975, là một trong những người lập nhóm Artists for Democracy. Sau đó bà sống ở Bogotá đến năm 1980, và nay sống giữa Chile và New York.
Bà làm việc với quipu hơn năm mươi năm. Quipu của bà không theo hình dạng cổ. Nó là thơ, là điêu khắc, là trình diễn, là âm thanh, là phim. Một chữ, một cử chỉ, một nhóm người, đều có thể thành một nút.
Tám tiếng thở
Brain Forest Quipu không chỉ để nhìn. Từ bên trong hai khối sợi và dưới cây cầu giữa sảnh, có tiếng. Tate gọi phần này là Sound Quipu. Vicuña lên ý tưởng, nhà soạn nhạc Colombia Ricardo Gallo chỉ đạo, cùng Ariel Bustamante sắp xếp.
Có nhạc bản địa từ nhiều vùng, có những khoảng lặng được soạn sẵn, có những bản mới của Gallo, của Vicuña và các nghệ sĩ khác, có tiếng thu ngoài thiên nhiên. Bốn rãnh âm thanh, mỗi rãnh dài chừng tám tiếng, gồm 168 tệp từ 23 người góp và một kho lưu trữ. Người xem đi ngang qua sẽ gặp lúc có tiếng, lúc không. Tate mô tả đó là tám tiếng của hơi thở trái đất.
Còn một lớp nữa: Digital Quipu. Trên các màn hình rải khắp toà nhà và trên mạng là video của những người bản địa đang giữ đất, giữ rừng, giữ nước ở nhiều nước trên thế giới. Họ dùng nền tảng số để lời mình đi xa hơn. Vicuña gọi toàn bộ những kết nối này là dệt xã hội.
Một bài ai điếu có lời mời
Tate đọc tác phẩm như một hành động để tang: cho những khu rừng bị phá, cho khí hậu đang đổi, cho bạo lực với người bản địa. Nhưng cũng là một chỗ để những tiếng nói và những cách hiểu khác được nghe.
Vicuña viết một câu, đại ý: Trái Đất là một khu rừng não, và quipu ôm lấy mọi mối nối của nó. Rừng, trong cách nhìn ấy, không phải là tập hợp những cái cây. Nó là một mạng lưới biết nhớ. Chặt một phần, cả mạng lưới mất đi một đoạn trí nhớ.
Turbine Hall từng là nơi đặt máy phát điện, nơi than và dầu biến thành dòng điện cho thành phố. Treo ở đó một khu rừng đã chết bằng sợi, bằng rác ven sông, là đặt hai lịch sử cạnh nhau. Cùng chương trình này, Máret Ánne Sara cũng mang tri thức của người Sámi vào sảnh lớn, theo một cách rất khác.
Hai khối trắng không hứa gì. Chúng không mọc lá. Nhưng một sợi dây thì luôn chờ được buộc thêm một nút. Người xem đi giữa hai đầu sảnh, qua tiếng và khoảng lặng, là đang đi dọc một sợi dây như thế.
Two white skeletons in the turbine hall
In October 2022, at either end of the Turbine Hall at Tate Modern in London, two masses of white fibre hung from the ceiling. Each was twenty seven metres tall. From afar they looked like dead trees, their bark bleached by drought or fire. Closer, they looked like shed snakeskin, like bone, like things drained of water.
Tate calls the pair Dead Forest Quipu. They are the sculptural part of Brain Forest Quipu, Cecilia Vicuña's Hyundai Commission, on view from 11 October 2022 to 16 April 2023.
The list of materials reads like an inventory. Unspun wool, cotton tape, cotton gauze, cotton rope, hemp rope, jute net, twine, recycled packing paper, cardboard, khadi paper, bamboo sticks, plant fibre. Clay paint, resin and paint. Bones, pipes, sticks, glass and ceramic mudlarked from the Thames. All of it hung from two steel structures.
The riverbank objects were gathered by women from Latin American communities in London. Vicuña returned to the city through September and October to build the work with local makers. Placing the two masses at opposite ends, she set a second architecture inside the old one: two anchors, and a span between them for visitors to cross.
The quipu, a poem in space
Quipu, also written khipu, means knot in Quechua. A main cord from which many smaller cords hang, knotted in different ways, dyed in different colours. Andean peoples used it from around 2500 BCE until the sixteenth century. It is thought to have recorded numbers, and perhaps poems and stories. Many of its knots can no longer be read.
After the European conquest, quipus were banned and burned. In Vicuña's telling, the idea survived. It lives on in Andean culture as an image of connection: body, community and cosmos tied by a single cord.
Vicuña was born in Chile in 1948 and is both poet and artist. She studied fine art at the University of Chile in Santiago, then at the Slade School of Fine Art in London in 1972. After the coup against President Salvador Allende she stayed in London in exile until 1975, as a founding member of Artists for Democracy. She then lived in Bogotá until 1980 and now divides her time between Chile and New York.
She has worked with the quipu for more than fifty years. Her quipus do not copy the old form. They are poems, sculptures, performances, sound, film. A word, a gesture, a group of people can each become a knot.
Eight hours of breathing
Brain Forest Quipu is not only to be looked at. Sound comes from inside the two masses and from beneath the bridge. Tate calls it the Sound Quipu, conceived by Vicuña, directed by the Colombian composer Ricardo Gallo and arranged with Ariel Bustamante.
Indigenous music from several regions, composed silences, new pieces by Gallo, Vicuña and others, field recordings. Four tracks of about eight hours each, 168 files from 23 contributors and one archive. Walking through, you meet sound, then none. Tate describes it as eight hours of the earth breathing.
A further layer, the Digital Quipu, played on screens around the building and online: videos by Indigenous people defending land, forest and water in many countries, using digital platforms to carry their voices further. Vicuña calls this web of connections social weaving.
An elegy with an invitation
Tate reads the work as an act of mourning: for destroyed forests, for a changing climate, for violence against Indigenous peoples. But also as a space where other voices and other ways of knowing can be heard.
Vicuña wrote that the Earth is a brain forest, and the quipu embraces all its interconnections. In that view a forest is not a collection of trees. It is a network that remembers. Cut part of it, and the whole loses a stretch of memory.
The Turbine Hall once held a power station's generators, where coal and oil became electricity for the city. To hang a dead forest of fibre and river debris there is to set two histories side by side. In the same commission series, Máret Ánne Sara also brought Sámi knowledge into the hall, in a very different way.
The two white forms promise nothing. They grow no leaves. But a cord is always waiting for another knot. Walking between the two ends of the hall, through sound and silence, visitors walk the length of such a cord.
Contemporary Art